2.4 导数相关的计算题:脱帽法、变限积分、隐函数、参数方程与 n 阶导数

忠实整理导数计算题的十大题型:脱帽法(等价无穷小替换)、变限积分求导(Leibniz 公式)、隐函数求导、幂指函数求导、对数运算简化求导、n 项连乘求导、切线与法线、反函数求导、参数方程求导、n 阶导数(莱布尼茨法则、裂项、泰勒展开、微分方程)。

2.4 导数相关的计算题:脱帽法、变限积分、隐函数、参数方程与 n 阶导数

导数计算题的核心决策链:见变限积分条件反射求导;见隐函数两边对 xx 求导;见幂指函数恒等变形 ab=eblnaa^b = e^{b\ln a};见 nn 项连乘用定义法或分离零因子;见两曲线相切则切点处函数值相同且导数值相同;见 nn 阶导数想莱布尼茨法则、裂项、泰勒展开或微分方程。

来源:邂逅遗憾 27 考研数学思维课,第二章”导数”,资料页 145—158。本文保留资料中的定理、例题、原解与手写批注。

一、脱帽法

基本思想:若 limx0f(x)xm=k\lim\limits_{x \to 0} \dfrac{f(x)}{x^m} = kf(x)f(x)xmx^m 均趋于 00),则在 x=0x = 0 的去心邻域内,f(x)=kxm+o(xm)f(x) = kx^m + o(x^m)

解答题例 2.37(改编自例 1.15)

f(x)f(x)x=0x = 0 的某邻域内连续,且 limx0(sinxx2+f(x)x)=2\lim\limits_{x \to 0} \left(\dfrac{\sin x}{x^2} + \dfrac{f(x)}{x}\right) = 2,求 f(0)f(0)f(0)f'(0)

解答

① 合并:limx0sinx+xf(x)x2=2\lim\limits_{x \to 0} \dfrac{\sin x + xf(x)}{x^2} = 2

② 由 sinx=xx36+o(x3)\sin x = x - \dfrac{x^3}{6} + o(x^3),分子 =x+xf(x)+o(x3)= x + xf(x) + o(x^3),故

limx0x+xf(x)x2=limx01+f(x)x=2\lim_{x \to 0} \frac{x + xf(x)}{x^2} = \lim_{x \to 0} \frac{1 + f(x)}{x} = 2

③ 由脱帽法:在 x=0x = 0 的去心邻域内,1+f(x)=2x+o(x)1 + f(x) = 2x + o(x),即 f(x)=1+2x+o(x)f(x) = -1 + 2x + o(x)

④ 由 f(x)f(x) 连续:f(0)=limx0f(x)=1f(0) = \lim\limits_{x \to 0} f(x) = -1

f(0)=limx0f(x)f(0)x=limx0f(x)+1x=2f'(0) = \lim_{x \to 0} \frac{f(x) - f(0)}{x} = \lim_{x \to 0} \frac{f(x) + 1}{x} = 2

f(0)=1f(0) = -1f(0)=2f'(0) = 2

二、变限积分 + 导数计算

条件反射:见到变限积分,条件反射想到两件事:① 上限等于下限时,积分结果为 00;② 求导。

Leibniz 公式:设 f(x)f(x) 连续,ϕ(x)\phi(x)φ(x)\varphi(x) 可导,则

Φ(x)=ddxϕ(x)φ(x)f(t)dt=f[φ(x)]φ(x)f[ϕ(x)]ϕ(x)\Phi'(x) = \frac{d}{dx}\int_{\phi(x)}^{\varphi(x)} f(t)\,dt = f[\varphi(x)]\varphi'(x) - f[\phi(x)]\phi'(x)
解答题例 2.38(李林 880)

y=f(x)y = f(x) 由方程 x=1yxsin2 ⁣(πt4)dtx = \displaystyle\int_1^{y-x} \sin^2\!\left(\dfrac{\pi t}{4}\right)dt 确定,求 limnn[f ⁣(1n)1]\lim\limits_{n \to \infty} n\left[f\!\left(\dfrac{1}{n}\right) - 1\right]

解答

① 确定 f(0)f(0):当 x=0x = 0 时,0=1ysin2 ⁣(πt4)dt0 = \int_1^{y} \sin^2\!\left(\dfrac{\pi t}{4}\right)dt,上限等于下限,故 y=1y = 1,即 f(0)=1f(0) = 1

② 两边对 xx 求导:

1=sin2 ⁣(π(yx)4)(y1)1 = \sin^2\!\left(\frac{\pi(y-x)}{4}\right) \cdot (y' - 1)

代入 x=0x = 0y=1y = 1sin2 ⁣(π4)=12\sin^2\!\left(\dfrac{\pi}{4}\right) = \dfrac{1}{2},故 1=12(y1)1 = \dfrac{1}{2}(y' - 1),解得 y(0)=3y'(0) = 3,即 f(0)=3f'(0) = 3

③ 由导数定义:

limnn[f ⁣(1n)1]=limnf ⁣(1n)f(0)1n=f(0)=3\lim_{n \to \infty} n\left[f\!\left(\frac{1}{n}\right) - 1\right] = \lim_{n \to \infty} \frac{f\!\left(\frac{1}{n}\right) - f(0)}{\frac{1}{n}} = f'(0) = 3

三、隐函数求导

方法:方程两边对 xx 求导,注意 yyxx 的函数(复合结构),用链式法则。

解答题例 2.39(武忠祥高数辅导讲义)

y=y(x)y = y(x)sinxxyφ(u)du=0\sin x - \displaystyle\int_x^y \varphi(u)\,du = 0 确定,其中 φ(u)>0\varphi(u) > 0φ(0)=φ(0)=1\varphi(0) = \varphi'(0) = 1,求 y(0)y''(0)

解答

代入 x=0x = 0sin00y(0)φ(u)du=0\sin 0 - \int_0^{y(0)} \varphi(u)\,du = 0,即 0y(0)φ(u)du=0\int_0^{y(0)} \varphi(u)\,du = 0。由 φ(u)>0\varphi(u) > 0y(0)=0y(0) = 0

一阶导:两边对 xx 求导:

cosx[φ(y)yφ(x)]=0\cos x - [\varphi(y) \cdot y' - \varphi(x)] = 0

代入 x=0x = 0y=0y = 01[1y(0)1]=01 - [1 \cdot y'(0) - 1] = 0,解得 y(0)=2y'(0) = 2

二阶导:再对 xx 求导:

sinx[φ(y)(y)2+φ(y)yφ(x)]=0-\sin x - [\varphi'(y)(y')^2 + \varphi(y)y'' - \varphi'(x)] = 0

代入 x=0x = 0y=0y = 0y(0)=2y'(0) = 2

0[14+1y(0)1]=00 - [1 \cdot 4 + 1 \cdot y''(0) - 1] = 0

解得 y(0)=3y''(0) = -3

解答题例 2.40(基础三十讲)

y3+xy2+x2y+6=0y^3 + xy^2 + x^2y + 6 = 0,且 y(1)=2y(1) = -2,求 y(1)y'(1)y(1)y''(1)

解答

一阶导:两边对 xx 求导:

3y2y+y2+2xyy+2xy+x2y=03y^2 y' + y^2 + 2xyy' + 2xy + x^2 y' = 0

代入 x=1x = 1y=2y = -2

3(4)y+4+2(1)(2)y+2(1)(2)+1y=03(4)y' + 4 + 2(1)(-2)y' + 2(1)(-2) + 1 \cdot y' = 0 12y+44y4+y=0    9y=0    y(1)=012y' + 4 - 4y' - 4 + y' = 0 \implies 9y' = 0 \implies y'(1) = 0

二阶导:再对 xx 求导:

6y(y)2+3y2y+2yy+2xyy+2xyy+2y+2xy+2xy+x2y=06y(y')^2 + 3y^2 y'' + 2yy' + 2xy'y' + 2xyy'' + 2y + 2xy' + 2xy' + x^2 y'' = 0

代入 x=1x = 1y=2y = -2y(1)=0y'(1) = 0

0+3(4)y+0+0+2(1)(2)y+2(2)+0+0+1y=00 + 3(4)y'' + 0 + 0 + 2(1)(-2)y'' + 2(-2) + 0 + 0 + 1 \cdot y'' = 0 12y4y4+y=0    9y=4    y(1)=4912y'' - 4y'' - 4 + y'' = 0 \implies 9y'' = 4 \implies y''(1) = \frac{4}{9}

四、幂指函数求导

通法:做恒等变形 ab=eblnaa^b = e^{b\ln a},然后对指数函数求导。

解答题例 2.41(基础三十讲)

求函数 y=x1/xy = x^{1/x}x>0x > 0)的导数。

解答
y=x1/x=e1xlnxy = x^{1/x} = e^{\frac{1}{x}\ln x} y=e1xlnx(1x2lnx+1x1x)=x1/x1lnxx2=x1/x2(1lnx)y' = e^{\frac{1}{x}\ln x} \cdot \left(-\frac{1}{x^2}\ln x + \frac{1}{x} \cdot \frac{1}{x}\right) = x^{1/x} \cdot \frac{1 - \ln x}{x^2} = x^{1/x - 2}(1 - \ln x)

五、对 ln\ln(一坨)进行求导

技巧:对 ln\ln 内的表达式先用对数运算法则展开,再逐项求导,可大幅简化计算。

解答题例 2.42

g(x)=ln ⁣(ex1x)xg(x) = \ln\!\left(\dfrac{e^x - 1}{x}\right) - x,求 g(x)g'(x)

解答

方法一(直接求导):

g(x)=exex11x1=1+xexx(ex1)g'(x) = \frac{e^x}{e^x - 1} - \frac{1}{x} - 1 = \frac{1 + x - e^x}{x(e^x - 1)}

方法二(对数运算法则简化):

g(x)=ln(ex1)lnxxg(x) = \ln(e^x - 1) - \ln x - x g(x)=exex11x1g'(x) = \frac{e^x}{e^x - 1} - \frac{1}{x} - 1

ddx[ln(kx)]=1x\dfrac{d}{dx}[\ln(kx)] = \dfrac{1}{x}(而非 1kx\dfrac{1}{kx}),因为 ln(kx)=lnk+lnx\ln(kx) = \ln k + \ln xlnk\ln k 为常数。

六、nn 项连乘求导

两种方法

① 利用导数定义式直接求解 f(x0)f'(x_0)(当 f(x0)=0f(x_0) = 0 时特别方便)。

② 令 f(x)=g(x)h(x)f(x) = g(x)h(x),其中 g(x0)=0g(x_0) = 0,则 f(x0)=g(x0)h(x0)f'(x_0) = g'(x_0)h(x_0)

选择题例 2.43

f(x)=(ex1)(e2x2)(enxn)f(x) = (e^x - 1)(e^{2x} - 2)\cdots(e^{nx} - n)nZ+n \in \mathbb{Z}^+,则 f(0)=f'(0) =( )

  • A. (1)n1(n1)!(-1)^{n-1}(n-1)!
  • B. (1)n(n1)!(-1)^n(n-1)!
  • C. (1)n1n!(-1)^{n-1}n!
  • D. (1)nn!(-1)^n n!
解答

方法一(定义法):f(0)=(11)(12)(1n)=0f(0) = (1-1)(1-2)\cdots(1-n) = 0

f(0)=limx0f(x)f(0)x=limx0(ex1)(e2x2)(enxn)xf'(0) = \lim_{x \to 0} \frac{f(x) - f(0)}{x} = \lim_{x \to 0} \frac{(e^x - 1)(e^{2x} - 2)\cdots(e^{nx} - n)}{x}

ex1xe^x - 1 \sim xx0x \to 0),故

f(0)=limx0x(e2x2)(enxn)x=(12)(13)(1n)f'(0) = \lim_{x \to 0} \frac{x \cdot (e^{2x} - 2)\cdots(e^{nx} - n)}{x} = (1-2)(1-3)\cdots(1-n) =(1)(2)((n1))=(1)n1(n1)!= (-1)(-2)\cdots(-(n-1)) = (-1)^{n-1}(n-1)!

方法二(分离零因子):令 g(x)=ex1g(x) = e^x - 1h(x)=(e2x2)(enxn)h(x) = (e^{2x}-2)\cdots(e^{nx}-n)

g(0)=0g(0) = 0g(0)=1g'(0) = 1h(0)=(1)(2)((n1))=(1)n1(n1)!h(0) = (-1)(-2)\cdots(-(n-1)) = (-1)^{n-1}(n-1)!

f(0)=g(0)h(0)+g(0)h(0)=1(1)n1(n1)!+0=(1)n1(n1)!f'(0) = g'(0)h(0) + g(0)h'(0) = 1 \cdot (-1)^{n-1}(n-1)! + 0 = (-1)^{n-1}(n-1)!

答案:A

七、切线与法线

条件反射:见到两个曲线相切,条件反射想到:在切点处,函数值相同,且导数值也相同

选择题例 2.44(1991 真题)

若曲线 y=x2+ax+by = x^2 + ax + b2y=1+xy32y = -1 + xy^3 在点 (1,1)(1, -1) 处相切,则( )

  • A. a=0a = 0b=2b = -2
  • B. a=1a = 1b=3b = -3
  • C. a=3a = -3b=1b = 1
  • D. a=1a = -1b=1b = -1
解答

函数值相同1=1+a+b-1 = 1 + a + b,即 a+b=2a + b = -2

导数值相同:第一条曲线 y=2x+ay' = 2x + a,在 x=1x = 1y=2+ay' = 2 + a

第二条曲线两边对 xx 求导:2y=y3+3xy2y2y' = y^3 + 3xy^2 y',代入 (1,1)(1, -1)

2y=1+3y2y' = -1 + 3y',解得 y=1y' = 1

2+a=12 + a = 1a=1a = -1b=1b = -1

答案:D

解答题例 2.45(2001 真题)

e2x+ycos(xy)=e1e^{2x+y} - \cos(xy) = e - 1,求曲线 y=f(x)y = f(x) 在点 (0,1)(0, 1) 处的法线方程。

解答

两边对 xx 求导:e2x+y(2+y)+sin(xy)(y+xy)=0e^{2x+y}(2 + y') + \sin(xy)(y + xy') = 0

代入 (0,1)(0, 1)e(2+y)+0=0e(2 + y') + 0 = 0,解得 y(0)=2y'(0) = -2

法线斜率 =1y(0)=12= -\dfrac{1}{y'(0)} = \dfrac{1}{2}(切线与法线斜率互为负倒数)。

法线方程:y1=12(x0)y - 1 = \dfrac{1}{2}(x - 0),即 y=12x+1y = \dfrac{1}{2}x + 1

解答题例 2.46(同例 2.23)

y=axy = axy=lnxy = \ln x 相切,求 aa

解答

设切点为 (x0,y0)(x_0, y_0)

函数值相同ax0=lnx0ax_0 = \ln x_0

导数值相同a=1x0a = \dfrac{1}{x_0}

代入:1x0x0=lnx0\dfrac{1}{x_0} \cdot x_0 = \ln x_0,即 1=lnx01 = \ln x_0x0=ex_0 = e

a=1ea = \dfrac{1}{e}

:若题目没给出切点坐标,则设切点坐标 (x0,y0)(x_0, y_0)

八、反函数求导

公式:若 x=φ(y)x = \varphi(y) 单调可导且 φ(y)0\varphi'(y) \ne 0,则其反函数 y=f(x)y = f(x) 也可导,且

f(x)=1φ(y)dydx=1  dxdy  f'(x) = \frac{1}{\varphi'(y)} \quad \text{即} \quad \frac{dy}{dx} = \frac{1}{\;\dfrac{dx}{dy}\;}

注意:一阶导互为倒数,二阶导需手推!φ(y)=f(x)[f(x)]3\varphi''(y) = -\dfrac{f''(x)}{[f'(x)]^3}。看清 φ(  )\varphi(\;) 括号里面是 xx 还是 yy

解答题例 2.47

y=f(x)y = f(x) 的反函数为 x=φ(y)x = \varphi(y),且 f(x)=12xet2dt+1f(x) = \displaystyle\int_1^{2x} e^{t^2}\,dt + 1,求 φ(1)\varphi''(1)

解答

确定对应关系y=1y = 1 时,12xet2dt+1=1\int_1^{2x} e^{t^2}\,dt + 1 = 1,即 12xet2dt=0\int_1^{2x} e^{t^2}\,dt = 0,故 2x=12x = 1x=12x = \dfrac{1}{2}

f(x)f'(x)f(x)f''(x)

f(x)=e(2x)22=2e4x2f'(x) = e^{(2x)^2} \cdot 2 = 2e^{4x^2} f(x)=2e4x28x=16xe4x2f''(x) = 2 \cdot e^{4x^2} \cdot 8x = 16xe^{4x^2}

反函数二阶导公式

φ(y)=f(x)[f(x)]3\varphi''(y) = -\frac{f''(x)}{[f'(x)]^3}

代入 x=12x = \dfrac{1}{2}f ⁣(12)=2ef'\!\left(\dfrac{1}{2}\right) = 2ef ⁣(12)=8ef''\!\left(\dfrac{1}{2}\right) = 8e

φ(1)=8e(2e)3=8e8e3=1e2\varphi''(1) = -\frac{8e}{(2e)^3} = -\frac{8e}{8e^3} = -\frac{1}{e^2}

九、参数方程求导(数三不要求)

x=φ(t)x = \varphi(t)y=ψ(t)y = \psi(t)φ(t)0\varphi'(t) \ne 0,则

dydx=dy/dtdx/dt=ψ(t)φ(t)\frac{dy}{dx} = \frac{dy/dt}{dx/dt} = \frac{\psi'(t)}{\varphi'(t)}

二阶导(不要背,手推即可):

d2ydx2=ddx ⁣(dydx)=ddt ⁣(dydx)dxdt=ψ(t)φ(t)ψ(t)φ(t)[φ(t)]3\frac{d^2y}{dx^2} = \frac{d}{dx}\!\left(\frac{dy}{dx}\right) = \frac{\dfrac{d}{dt}\!\left(\dfrac{dy}{dx}\right)}{\dfrac{dx}{dt}} = \frac{\psi''(t)\varphi'(t) - \psi'(t)\varphi''(t)}{[\varphi'(t)]^3}
解答题例 2.48(武忠祥高数讲义)

y=y(x)y = y(x) 由参数方程 {x=3t2+2t+3eysinty+1=0\begin{cases} x = 3t^2 + 2t + 3 \\ e^y\sin t - y + 1 = 0 \end{cases} 确定,求 d2ydx2t=0\left.\dfrac{d^2y}{dx^2}\right|_{t=0}

解答

x(t)=6t+2x'(t) = 6t + 2x(t)=6x''(t) = 6x(0)=2x'(0) = 2x(0)=6x''(0) = 6

eysinty+1=0e^y\sin t - y + 1 = 0,代入 t=0t = 00y+1=00 - y + 1 = 0y(0)=1y(0) = 1

tt 求导:eyysint+eycosty=0e^y y'\sin t + e^y\cos t - y' = 0

代入 t=0t = 0y=1y = 10+ey(0)=00 + e - y'(0) = 0y(0)=ey'(0) = e

再对 tt 求导:ey(y)2sint+eyysint+eyycosteysinty=0e^y(y')^2\sin t + e^y y''\sin t + e^y y'\cos t - e^y\sin t - y'' = 0

代入 t=0t = 0y=1y = 1y(0)=ey'(0) = e0+0+ee0y(0)=00 + 0 + e \cdot e - 0 - y''(0) = 0y(0)=e2y''(0) = e^2

由公式:

d2ydx2t=0=y(0)x(0)y(0)x(0)[x(0)]3=e22e68=2e26e8=e23e4\left.\frac{d^2y}{dx^2}\right|_{t=0} = \frac{y''(0) \cdot x'(0) - y'(0) \cdot x''(0)}{[x'(0)]^3} = \frac{e^2 \cdot 2 - e \cdot 6}{8} = \frac{2e^2 - 6e}{8} = \frac{e^2 - 3e}{4}
解答题例 2.49(2002 考研真题)

设曲线的极坐标方程为 r=1cosθr = 1 - \cos\theta,求该曲线在 θ=π6\theta = \dfrac{\pi}{6} 对应点处的切线方程和法线方程。

解答

化为参数方程(以 θ\theta 为参数):

{x=rcosθ=(1cosθ)cosθ=cosθcos2θy=rsinθ=(1cosθ)sinθ=sinθsinθcosθ\begin{cases} x = r\cos\theta = (1-\cos\theta)\cos\theta = \cos\theta - \cos^2\theta \\ y = r\sin\theta = (1-\cos\theta)\sin\theta = \sin\theta - \sin\theta\cos\theta \end{cases} dxdθ=sinθ+2cosθsinθ,dydθ=cosθcos2θ\frac{dx}{d\theta} = -\sin\theta + 2\cos\theta\sin\theta, \quad \frac{dy}{d\theta} = \cos\theta - \cos 2\theta

代入 θ=π6\theta = \dfrac{\pi}{6}

dxdθ=12+23212=312\frac{dx}{d\theta} = -\frac{1}{2} + 2 \cdot \frac{\sqrt{3}}{2} \cdot \frac{1}{2} = \frac{\sqrt{3}-1}{2} dydθ=32cosπ3=3212=312\frac{dy}{d\theta} = \frac{\sqrt{3}}{2} - \cos\frac{\pi}{3} = \frac{\sqrt{3}}{2} - \frac{1}{2} = \frac{\sqrt{3}-1}{2}

切线斜率 =dy/dθdx/dθ=1= \dfrac{dy/d\theta}{dx/d\theta} = 1

切点坐标:x=3234=2334x = \dfrac{\sqrt{3}}{2} - \dfrac{3}{4} = \dfrac{2\sqrt{3}-3}{4}y=1234=234y = \dfrac{1}{2} - \dfrac{\sqrt{3}}{4} = \dfrac{2-\sqrt{3}}{4}

切线方程:y234=x2334y - \dfrac{2-\sqrt{3}}{4} = x - \dfrac{2\sqrt{3}-3}{4}

法线方程:y234=(x2334)y - \dfrac{2-\sqrt{3}}{4} = -\left(x - \dfrac{2\sqrt{3}-3}{4}\right)

选择题例 2.50(2023 数一数二真题)

y=f(x)y = f(x) 由参数方程 {x=2t+ty=tsint\begin{cases} x = 2t + |t| \\ y = |t|\sin t \end{cases} 确定,则( )

  • A. f(x)f(x) 连续,f(0)f'(0) 不存在
  • B. f(0)f'(0) 存在,但 f(x)f'(x)x=0x = 0 处不连续
  • C. f(x)f'(x) 连续,f(0)f''(0) 不存在
  • D. f(0)f''(0) 存在,但 f(x)f''(x)x=0x = 0 处不连续
解答

方法:参数方程求导若无法直接使用公式,做法有两种:① 解出 y=y(x)y = y(x) 的显式表达式(优先);② 对参数 tt 分段讨论。

方法一(解出显式):

t0t \ge 0x=3tx = 3tt=x/3t = x/3y=x3sinx3y = \dfrac{x}{3}\sin\dfrac{x}{3}

t<0t < 0x=tx = tt=xt = xy=xsinxy = -x\sin x

f(x)={x3sinx3,x0xsinx,x<0f(x) = \begin{cases} \dfrac{x}{3}\sin\dfrac{x}{3}, & x \ge 0 \\[6pt] -x\sin x, & x < 0 \end{cases}

f(0)=0f(0) = 0f(x)f(x)x=0x = 0 处连续。

f+(0)=limx0+x3sinx3x=0f'_+(0) = \lim\limits_{x \to 0^+} \dfrac{\frac{x}{3}\sin\frac{x}{3}}{x} = 0f(0)=limx0xsinxx=0f'_-(0) = \lim\limits_{x \to 0^-} \dfrac{-x\sin x}{x} = 0

f(0)=0f'(0) = 0

x>0x > 0f(x)=13sinx3+x9cosx3f'(x) = \dfrac{1}{3}\sin\dfrac{x}{3} + \dfrac{x}{9}\cos\dfrac{x}{3}x<0x < 0f(x)=sinxxcosxf'(x) = -\sin x - x\cos x

limx0f(x)=0=f(0)\lim\limits_{x \to 0} f'(x) = 0 = f'(0),故 f(x)f'(x)x=0x = 0 处连续。

f+(0)=limx0+f(x)0x=limx0+13sinx3+x9cosx3x=19+19=29f''_+(0) = \lim\limits_{x \to 0^+} \dfrac{f'(x) - 0}{x} = \lim\limits_{x \to 0^+} \dfrac{\frac{1}{3}\sin\frac{x}{3} + \frac{x}{9}\cos\frac{x}{3}}{x} = \dfrac{1}{9} + \dfrac{1}{9} = \dfrac{2}{9}

f(0)=limx0sinxxcosxx=11=2f''_-(0) = \lim\limits_{x \to 0^-} \dfrac{-\sin x - x\cos x}{x} = -1 - 1 = -2

f+(0)f(0)f''_+(0) \ne f''_-(0),故 f(0)f''(0) 不存在。

答案:C

十、求 nn 阶导数

基本公式

莱布尼茨法则(uv)(n)=k=0nCnku(k)v(nk)(uv)^{(n)} = \displaystyle\sum_{k=0}^{n} C_n^k \, u^{(k)} v^{(n-k)},其中 Cnk=n!k!(nk)!C_n^k = \dfrac{n!}{k!(n-k)!}

(1ax+b)(n)=(1)nn!an(ax+b)n+1\left(\dfrac{1}{ax+b}\right)^{(n)} = \dfrac{(-1)^n \cdot n! \cdot a^n}{(ax+b)^{n+1}}

[ln(ax+b)](n)=(1)n1(n1)!an(ax+b)n[\ln(ax+b)]^{(n)} = \dfrac{(-1)^{n-1} \cdot (n-1)! \cdot a^n}{(ax+b)^n}

(sinx)(n)=sin ⁣(x+nπ2)(\sin x)^{(n)} = \sin\!\left(x + \dfrac{n\pi}{2}\right)(cosx)(n)=cos ⁣(x+nπ2)(\cos x)^{(n)} = \cos\!\left(x + \dfrac{n\pi}{2}\right)

其中②的推导:逐次求导找规律,[(ax+b)1](n)=(1)(2)(n)(ax+b)(n+1)an[(ax+b)^{-1}]^{(n)} = (-1)(-2)\cdots(-n)(ax+b)^{-(n+1)} \cdot a^n

题型一:因式分解 + 基本公式(裂项)

解答题例 2.51

f(x)=x2x27x+6f(x) = \dfrac{x}{2x^2 - 7x + 6},求 f(n)(x)f^{(n)}(x)

解答

因式分解:2x27x+6=(2x3)(x2)2x^2 - 7x + 6 = (2x-3)(x-2)

裂项:f(x)=x(2x3)(x2)=2x232x3f(x) = \dfrac{x}{(2x-3)(x-2)} = \dfrac{2}{x-2} - \dfrac{3}{2x-3}

(待定系数法是通法:设 x(2x3)(x2)=Ax2+B2x3\dfrac{x}{(2x-3)(x-2)} = \dfrac{A}{x-2} + \dfrac{B}{2x-3},代入特殊值求解。)

由公式②:

f(n)(x)=2(1)nn!(x2)n+13(1)nn!2n(2x3)n+1f^{(n)}(x) = 2 \cdot \frac{(-1)^n n!}{(x-2)^{n+1}} - 3 \cdot \frac{(-1)^n n! \cdot 2^n}{(2x-3)^{n+1}}
解答题例 2.52

f(x)=x21x2f(x) = \dfrac{x^2}{1-x^2},求 f(n)(x)f^{(n)}(x)

解答

代数变形:f(x)=x21+11x2=1+11x2=1+1(1x)(1+x)f(x) = \dfrac{x^2 - 1 + 1}{1-x^2} = -1 + \dfrac{1}{1-x^2} = -1 + \dfrac{1}{(1-x)(1+x)}

裂项:=1+1211x+1211+x= -1 + \dfrac{1}{2} \cdot \dfrac{1}{1-x} + \dfrac{1}{2} \cdot \dfrac{1}{1+x}

由公式②(1-1nn 阶导为 00n1n \ge 1):

f(n)(x)=12n!(1x)n+1+12(1)nn!(1+x)n+1=n!2[1(1x)n+1+(1)n(1+x)n+1]f^{(n)}(x) = \frac{1}{2} \cdot \frac{n!}{(1-x)^{n+1}} + \frac{1}{2} \cdot \frac{(-1)^n n!}{(1+x)^{n+1}} = \frac{n!}{2}\left[\frac{1}{(1-x)^{n+1}} + \frac{(-1)^n}{(1+x)^{n+1}}\right]

题型二:莱布尼茨法则

条件反射:见到两个因式相乘,且某一项经过有限次求导之后变成 00,条件反射想到莱布尼茨求导法则。若遇见常见函数,也可泰勒展开。

解答题例 2.53(2000 考研真题)

f(x)=x2ln(1+x)f(x) = x^2\ln(1+x),求 f(n)(0)f^{(n)}(0)n3n \ge 3)。

解答

方法一(莱布尼茨法则):令 u=x2u = x^2v=ln(1+x)v = \ln(1+x)

u=2xu' = 2xu=2u'' = 2u(k)=0u^{(k)} = 0k3k \ge 3)。

f(n)(0)=Cn0u(0)v(n)(0)+Cn1u(0)v(n1)(0)+Cn2u(0)v(n2)(0)f^{(n)}(0) = C_n^0 \cdot u(0) \cdot v^{(n)}(0) + C_n^1 \cdot u'(0) \cdot v^{(n-1)}(0) + C_n^2 \cdot u''(0) \cdot v^{(n-2)}(0)

u(0)=0u(0) = 0u(0)=0u'(0) = 0u(0)=2u''(0) = 2,故只剩第三项:

f(n)(0)=Cn22[ln(1+x)](n2)x=0=n(n1)22(1)n3(n3)!1f^{(n)}(0) = C_n^2 \cdot 2 \cdot [\ln(1+x)]^{(n-2)}\big|_{x=0} = \frac{n(n-1)}{2} \cdot 2 \cdot \frac{(-1)^{n-3}(n-3)!}{1}

由公式③:[ln(1+x)](n2)x=0=(1)n3(n3)![\ln(1+x)]^{(n-2)}\big|_{x=0} = (-1)^{n-3}(n-3)!

f(n)(0)=n(n1)(1)n3(n3)!=(1)n1n!n2f^{(n)}(0) = n(n-1) \cdot (-1)^{n-3}(n-3)! = \frac{(-1)^{n-1} \cdot n!}{n-2}

方法二(泰勒展开):ln(1+x)=xx22+x33+(1)n1xn1n1+\ln(1+x) = x - \dfrac{x^2}{2} + \dfrac{x^3}{3} - \cdots + \dfrac{(-1)^{n-1}x^{n-1}}{n-1} + \cdots

f(x)=x2ln(1+x)=x3x42++(1)n1xn+1n1+f(x) = x^2\ln(1+x) = x^3 - \dfrac{x^4}{2} + \cdots + \dfrac{(-1)^{n-1}x^{n+1}}{n-1} + \cdots

xnx^n 的系数为 (1)n3n2=(1)n1n2\dfrac{(-1)^{n-3}}{n-2} = \dfrac{(-1)^{n-1}}{n-2}

由泰勒展开唯一性:f(n)(0)=n!(1)n1n2=(1)n1n!n2f^{(n)}(0) = n! \cdot \dfrac{(-1)^{n-1}}{n-2} = \dfrac{(-1)^{n-1} \cdot n!}{n-2}

解答题例 2.54(2015 考研真题)

f(x)=x32xf(x) = x^3 \cdot 2^x,求 f(n)(0)f^{(n)}(0)n3n \ge 3)。

解答

u=x3u = x^3v=2xv = 2^xu(k)(0)=0u^{(k)}(0) = 0k3k \ne 3),u(3)(0)=6u^{(3)}(0) = 6

v(m)(x)=(ln2)m2xv^{(m)}(x) = (\ln 2)^m \cdot 2^xv(m)(0)=(ln2)mv^{(m)}(0) = (\ln 2)^m

由莱布尼茨法则,只有 k=3k = 3 的项非零:

f(n)(0)=Cn3u(3)(0)v(n3)(0)=n(n1)(n2)66(ln2)n3f^{(n)}(0) = C_n^3 \cdot u^{(3)}(0) \cdot v^{(n-3)}(0) = \frac{n(n-1)(n-2)}{6} \cdot 6 \cdot (\ln 2)^{n-3} =n(n1)(n2)(ln2)n3= n(n-1)(n-2)(\ln 2)^{n-3}

题型三:先求一次导 + 找规律 / 微分方程

策略:若直接求 nn 阶导困难,先求一次导!之后找规律(数学归纳法),或转化为微分方程求解。

解答题例 2.55

f(x)=(x31)nsinxf(x) = (x^3 - 1)^n \sin x,求 f(n)(1)f^{(n)}(1)

解答

x31=(x1)(x2+x+1)x^3 - 1 = (x-1)(x^2+x+1),故 f(x)=(x1)n(x2+x+1)nsinxf(x) = (x-1)^n (x^2+x+1)^n \sin x

u=(x1)nu = (x-1)^nv=(x2+x+1)nsinxv = (x^2+x+1)^n \sin x

u(k)(1)=0u^{(k)}(1) = 0k<nk < n),u(n)(1)=n!u^{(n)}(1) = n!

由莱布尼茨法则,只有 k=nk = n 的项非零:

f(n)(1)=Cnnu(n)(1)v(1)=n!(1+1+1)nsin1=n!3nsin1f^{(n)}(1) = C_n^n \cdot u^{(n)}(1) \cdot v(1) = n! \cdot (1+1+1)^n \cdot \sin 1 = n! \cdot 3^n \sin 1
解答题例 2.56

f(x)=arctan ⁣(1+x1x)f(x) = \arctan\!\left(\dfrac{1+x}{1-x}\right),求 f(2n+1)(0)f^{(2n+1)}(0)

解答

先求一次导

f(x)=11+(1+x1x)2(1x)+(1+x)(1x)2=11+(1+x)2(1x)22(1x)2f'(x) = \frac{1}{1 + \left(\frac{1+x}{1-x}\right)^2} \cdot \frac{(1-x)+(1+x)}{(1-x)^2} = \frac{1}{1+\frac{(1+x)^2}{(1-x)^2}} \cdot \frac{2}{(1-x)^2} =(1x)2(1x)2+(1+x)22(1x)2=22+2x2=11+x2= \frac{(1-x)^2}{(1-x)^2+(1+x)^2} \cdot \frac{2}{(1-x)^2} = \frac{2}{2+2x^2} = \frac{1}{1+x^2}

f(2n+1)(0)=[f(x)](2n)x=0=(11+x2)(2n) ⁣x=0f^{(2n+1)}(0) = [f'(x)]^{(2n)}\big|_{x=0} = \left(\dfrac{1}{1+x^2}\right)^{(2n)}\!\bigg|_{x=0}

11+x2=1x2+x4+(1)nx2n+\dfrac{1}{1+x^2} = 1 - x^2 + x^4 - \cdots + (-1)^n x^{2n} + \cdots

x2nx^{2n} 的系数为 (1)n(-1)^n,故 (11+x2)(2n) ⁣x=0=(1)n(2n)!\left(\dfrac{1}{1+x^2}\right)^{(2n)}\!\bigg|_{x=0} = (-1)^n \cdot (2n)!

f(2n+1)(0)=(1)n(2n)!f^{(2n+1)}(0) = (-1)^n (2n)!
解答题例 2.57

f(x)=(x+1)2+20xf(t)dtf(x) = (x+1)^2 + 2\displaystyle\int_0^x f(t)\,dt,求 f(n)(0)f^{(n)}(0)n2n \ge 2)。

解答

f(0)=1f(0) = 1。两边对 xx 求导:

f(x)=2(x+1)+2f(x)f'(x) = 2(x+1) + 2f(x)

f(x)2f(x)=2(x+1)f'(x) - 2f(x) = 2(x+1)——这是一阶线性非齐次微分方程!

最好的办法:求导移项之后直接变成微分方程,之后直接用微分方程的公式法求解。

通解:f(x)=e2x[2(x+1)e2xdx+C]=Ce2xx32f(x) = e^{2x}\left[\int 2(x+1)e^{-2x}\,dx + C\right] = Ce^{2x} - x - \dfrac{3}{2}

f(0)=1f(0) = 1C32=1C - \dfrac{3}{2} = 1C=52C = \dfrac{5}{2}

f(x)=52e2xx32f(x) = \frac{5}{2}e^{2x} - x - \frac{3}{2} f(n)(x)=522ne2x=52n1e2x(n2)f^{(n)}(x) = \frac{5}{2} \cdot 2^n e^{2x} = 5 \cdot 2^{n-1} e^{2x} \quad (n \ge 2) f(n)(0)=52n1f^{(n)}(0) = 5 \cdot 2^{n-1}
解答题例 2.58

f(x)=(xex2+ex)sinxf(x) = (xe^{x^2} + e^x)\sin x,求 f(2023)(0)f^{(2023)}(0)

解答

策略:遇见加法要拆开,分别计算。如果某具体函数的高阶导很难直接求解,要想到奇偶性!

f(x)=g(x)+h(x)f(x) = g(x) + h(x),其中 g(x)=xex2sinxg(x) = xe^{x^2}\sin xh(x)=exsinxh(x) = e^x\sin x

g(x)g(x) 是奇函数xx 奇,ex2e^{x^2} 偶,sinx\sin x 奇,奇×偶×奇 = 偶?不对:xx 奇,ex2e^{x^2} 偶,sinx\sin x 奇,奇×偶 = 奇,奇×奇 = 偶)。

重新判断:g(x)=(x)ex2sin(x)=(x)ex2(sinx)=xex2sinx=g(x)g(-x) = (-x)e^{x^2}\sin(-x) = (-x)e^{x^2}(-\sin x) = xe^{x^2}\sin x = g(x)g(x)g(x)偶函数

偶函数的奇数阶导在 x=0x = 0 处为 00(若存在),故 g(2023)(0)=0g^{(2023)}(0) = 0

h(x)=exsinxh(x) = e^x\sin x:非常规形式,先求一次导找规律。

h(x)=exsinx+excosx=ex(sinx+cosx)=2exsin ⁣(x+π4)h'(x) = e^x\sin x + e^x\cos x = e^x(\sin x + \cos x) = \sqrt{2}\,e^x\sin\!\left(x + \dfrac{\pi}{4}\right)

h(x)=2exsin ⁣(x+π4)+2excos ⁣(x+π4)=2exsin ⁣(x+2π4)h''(x) = \sqrt{2}\,e^x\sin\!\left(x + \dfrac{\pi}{4}\right) + \sqrt{2}\,e^x\cos\!\left(x + \dfrac{\pi}{4}\right) = 2e^x\sin\!\left(x + \dfrac{2\pi}{4}\right)

归纳:h(n)(x)=(2)nexsin ⁣(x+nπ4)=2n/2exsin ⁣(x+nπ4)h^{(n)}(x) = (\sqrt{2})^n e^x \sin\!\left(x + \dfrac{n\pi}{4}\right) = 2^{n/2} e^x \sin\!\left(x + \dfrac{n\pi}{4}\right)

h(2023)(0)=22023/2sin2023π4h^{(2023)}(0) = 2^{2023/2} \sin\frac{2023\pi}{4}

2023=505×4+32023 = 505 \times 4 + 3,故 2023π4=505π+3π4\dfrac{2023\pi}{4} = 505\pi + \dfrac{3\pi}{4}sin ⁣(505π+3π4)=sin3π4=22\sin\!\left(505\pi + \dfrac{3\pi}{4}\right) = -\sin\dfrac{3\pi}{4} = -\dfrac{\sqrt{2}}{2}

h(2023)(0)=22023/2(22)=22023/221/2=21011h^{(2023)}(0) = 2^{2023/2} \cdot \left(-\frac{\sqrt{2}}{2}\right) = -2^{2023/2} \cdot 2^{-1/2} = -2^{1011} f(2023)(0)=g(2023)(0)+h(2023)(0)=0+(21011)=21011f^{(2023)}(0) = g^{(2023)}(0) + h^{(2023)}(0) = 0 + (-2^{1011}) = -2^{1011}
Back to archive

Discussion

Comments

Post

Share questions, corrections, or extra notes about this post.