3.6 定积分几何应用
💡 【重点关注】 手稿核心前言(黄色高亮)
本小节将会大量涉及二重积分。没学过二重积分的同学可以等学完二重积分之后再来学习此部分。
考研中几何应用的大题,若直接使用一元微元法,往往需要复杂的分割和反解;而如果使用二重积分 的思想来统领,不仅公式高度统一、不易漏项,而且在计算对称性、奇偶性、极坐标换元时优势极其显著。
3.6.1 平面图形的面积
平面区域 D D D 的面积本质上即为常数函数 1 1 1 在 D D D 上的二重积分:
S = ∬ D 1 d σ . S = \iint_D 1\,\mathrm d\sigma. S = ∬ D 1 d σ .
无论直角坐标还是极坐标,均可直接根据区域特征选择合适的累次积分形式:
1. 直角坐标系下的面积
若区域 D D D 由两条曲线 y = f ( x ) y=f(x) y = f ( x ) 与 y = g ( x ) y=g(x) y = g ( x ) (满足 f ( x ) ≥ g ( x ) f(x) \ge g(x) f ( x ) ≥ g ( x ) )以及两条直线 x = a , x = b x=a, x=b x = a , x = b (a < b a < b a < b )围成:
S = ∬ D 1 d σ = ∫ a b d x ∫ g ( x ) f ( x ) 1 d y = ∫ a b [ f ( x ) − g ( x ) ] d x . S = \iint_D 1\,\mathrm d\sigma = \int_a^b \mathrm dx \int_{g(x)}^{f(x)} 1\,\mathrm dy = \int_a^b [f(x) - g(x)]\,\mathrm dx. S = ∬ D 1 d σ = ∫ a b d x ∫ g ( x ) f ( x ) 1 d y = ∫ a b [ f ( x ) − g ( x )] d x .
2. 极坐标系下的面积
若区域 D D D 由极坐标曲线 r = r ( θ ) r = r(\theta) r = r ( θ ) 与两条射线 θ = α , θ = β \theta = \alpha, \theta = \beta θ = α , θ = β (α < β \alpha < \beta α < β )围成:
S = ∬ D 1 d σ = ∫ α β d θ ∫ 0 r ( θ ) r d r = 1 2 ∫ α β r 2 ( θ ) d θ . S = \iint_D 1\,\mathrm d\sigma = \int_\alpha^\beta \mathrm d\theta \int_0^{r(\theta)} r\,\mathrm dr = \frac{1}{2}\int_\alpha^\beta r^2(\theta)\,\mathrm d\theta. S = ∬ D 1 d σ = ∫ α β d θ ∫ 0 r ( θ ) r d r = 2 1 ∫ α β r 2 ( θ ) d θ .
💡 【技巧与方法】 手稿解题心法
平面域 D D D 的面积直接用二重积分 S = ∬ D 1 d σ S = \iint_D 1\,\mathrm d\sigma S = ∬ D 1 d σ 计算,然后根据积分域 D D D 的特征选择计算二重积分的方法(直角坐标、极坐标、奇偶性、对称性)。用二重积分去定限和算对称性,比单纯背一元公式更不易出错。
3.6.2 旋转体体积
1. 绕一般直线旋转的二重积分公式(圆柱壳与古尔丁本质)
设平面区域 D D D 绕直线 L : a x + b y + c = 0 L: ax + by + c = 0 L : a x + b y + c = 0 (该直线不穿过区域 D D D )旋转一周,所得旋转体体积记为 V V V 。
在区域 D D D 中取一面积微元 d σ \mathrm d\sigma d σ ,设 ( x , y ) (x,y) ( x , y ) 为微元中的任一点,则点 ( x , y ) (x,y) ( x , y ) 到旋转轴 L L L 的垂直距离(旋转半径)为:
r ( x , y ) = ∣ a x + b y + c ∣ a 2 + b 2 . r(x,y) = \frac{|ax + by + c|}{\sqrt{a^2 + b^2}}. r ( x , y ) = a 2 + b 2 ∣ a x + b y + c ∣ .
该小区域绕直线 L L L 旋转所得薄圆柱壳环状体的微元体积近似为:
d V = 2 π r ( x , y ) d σ . \mathrm dV = 2\pi r(x,y)\,\mathrm d\sigma. d V = 2 π r ( x , y ) d σ .
将整个区域 D D D 上的环状体累加,得到求旋转体体积的核心公式:
V = 2 π ∬ D r ( x , y ) d σ . V = 2\pi \iint_D r(x,y)\,\mathrm d\sigma. V = 2 π ∬ D r ( x , y ) d σ .
2. 绕直角坐标轴旋转的特例
设区域 D D D 由曲线 y = f ( x ) ≥ 0 y=f(x) \ge 0 y = f ( x ) ≥ 0 、直线 x = a x=a x = a 、x = b x=b x = b (0 ≤ a < b 0 \le a < b 0 ≤ a < b )及 x x x 轴围成:
① 绕 x x x 轴旋转一周 :
旋转轴为 y = 0 y=0 y = 0 ,旋转半径 r ( x , y ) = y r(x,y) = y r ( x , y ) = y :
V x = 2 π ∬ D y d σ = 2 π ∫ a b d x ∫ 0 f ( x ) y d y = 2 π ∫ a b [ y 2 2 ] 0 f ( x ) d x = π ∫ a b f 2 ( x ) d x . V_x = 2\pi \iint_D y\,\mathrm d\sigma = 2\pi \int_a^b \mathrm dx \int_0^{f(x)} y\,\mathrm dy = 2\pi \int_a^b \left[ \frac{y^2}{2} \right]_0^{f(x)}\,\mathrm dx = \pi \int_a^b f^2(x)\,\mathrm dx. V x = 2 π ∬ D y d σ = 2 π ∫ a b d x ∫ 0 f ( x ) y d y = 2 π ∫ a b [ 2 y 2 ] 0 f ( x ) d x = π ∫ a b f 2 ( x ) d x .
② 绕 y y y 轴旋转一周 :
旋转轴为 x = 0 x=0 x = 0 ,旋转半径 r ( x , y ) = x r(x,y) = x r ( x , y ) = x :
V y = 2 π ∬ D x d σ = 2 π ∫ a b d x ∫ 0 f ( x ) x d y = 2 π ∫ a b x f ( x ) d x . V_y = 2\pi \iint_D x\,\mathrm d\sigma = 2\pi \int_a^b \mathrm dx \int_0^{f(x)} x\,\mathrm dy = 2\pi \int_a^b x f(x)\,\mathrm dx. V y = 2 π ∬ D x d σ = 2 π ∫ a b d x ∫ 0 f ( x ) x d y = 2 π ∫ a b x f ( x ) d x .
💡 【技巧与方法】 核心总结
平面域 D D D 绕直线 L : a x + b y + c = 0 L: ax + by + c = 0 L : a x + b y + c = 0 (直线不穿过区域 D D D )旋转所得旋转体体积,直接套用二重积分 V = 2 π ∬ D r ( x , y ) d σ V = 2\pi \iint_D r(x,y)\,\mathrm d\sigma V = 2 π ∬ D r ( x , y ) d σ 计算。无论旋转轴是坐标轴(r = ∣ y ∣ r=|y| r = ∣ y ∣ 或 r = ∣ x ∣ r=|x| r = ∣ x ∣ )还是任意平行直线(如 y = 4 y=4 y = 4 时 r = ∣ 4 − y ∣ r=|4-y| r = ∣4 − y ∣ ),先找准旋转半径 r ( x , y ) r(x,y) r ( x , y ) ,再根据区域形状选择 X X X -型或 Y Y Y -型累次积分,比一元切片法简洁得多!
💡 【经典例题】 例 3.103|用二重积分计算旋转体体积与面积
过点 ( 1 , 0 ) (1,0) ( 1 , 0 ) 作曲线 y = x 2 y = x^2 y = x 2 的切线,该切线与曲线 y = x 2 y = x^2 y = x 2 及 x x x 轴围成平面图形 D D D 。
(1)求 D D D 的面积 A A A ;
(2)求 D D D 绕 x x x 轴旋转一周所得旋转体的体积 V x V_x V x ;
(3)求 D D D 绕 y y y 轴旋转一周所得旋转体的体积 V y V_y V y ;
(4)求 D D D 绕直线 y = 4 y = 4 y = 4 旋转一周所得旋转体的体积 V y = 4 V_{y=4} V y = 4 。
【解】
设切点坐标为 ( x 0 , y 0 ) (x_0, y_0) ( x 0 , y 0 ) ,曲线 y = x 2 y = x^2 y = x 2 的导数为 y ′ = 2 x y' = 2x y ′ = 2 x 。过点 ( 1 , 0 ) (1,0) ( 1 , 0 ) 的切线斜率为 k = 2 x 0 k = 2x_0 k = 2 x 0 ,切线方程为:
y = k ( x − 1 ) . y = k(x - 1). y = k ( x − 1 ) .
因为切点 ( x 0 , y 0 ) (x_0, y_0) ( x 0 , y 0 ) 既在曲线上又在切线上,联立得方程组:
{ x 0 2 = k ( x 0 − 1 ) , 2 x 0 = k . \begin{cases}
x_0^2 = k(x_0 - 1), \\
2x_0 = k.
\end{cases} { x 0 2 = k ( x 0 − 1 ) , 2 x 0 = k .
将 k = 2 x 0 k = 2x_0 k = 2 x 0 代入第一式,得 x 0 2 = 2 x 0 ( x 0 − 1 ) = 2 x 0 2 − 2 x 0 ⟹ x 0 2 − 2 x 0 = 0 x_0^2 = 2x_0(x_0 - 1) = 2x_0^2 - 2x_0 \implies x_0^2 - 2x_0 = 0 x 0 2 = 2 x 0 ( x 0 − 1 ) = 2 x 0 2 − 2 x 0 ⟹ x 0 2 − 2 x 0 = 0 。
由图可知切点在第一象限 x 0 > 1 x_0 > 1 x 0 > 1 ,解得:
x 0 = 2 , k = 4 , y 0 = 4. x_0 = 2, \qquad k = 4, \qquad y_0 = 4. x 0 = 2 , k = 4 , y 0 = 4.
故切线方程为:
y = 4 ( x − 1 ) ⟺ x = y 4 + 1. y = 4(x - 1) \iff x = \frac{y}{4} + 1. y = 4 ( x − 1 ) ⟺ x = 4 y + 1.
区域 D D D 的上下边界在切点处改变,若按 X X X -型分割需要拆成两段;但若视为 Y Y Y -型区域 ,则无需分段:
D = { ( x , y ) | 0 ≤ y ≤ 4 , y ≤ x ≤ y 4 + 1 } . D = \left\{ (x,y) \,\middle|\, 0 \le y \le 4,\ \sqrt{y} \le x \le \frac{y}{4} + 1 \right\}. D = { ( x , y ) 0 ≤ y ≤ 4 , y ≤ x ≤ 4 y + 1 } .
(1)求面积 A A A :
A = ∬ D 1 d σ = ∫ 0 4 d y ∫ y y 4 + 1 d x = ∫ 0 4 ( y 4 + 1 − y ) d y = [ y 2 8 + y − 2 3 y 3 / 2 ] 0 4 = 2 + 4 − 16 3 = 2 3 . A = \iint_D 1\,\mathrm d\sigma = \int_0^4 \mathrm dy \int_{\sqrt{y}}^{\frac{y}{4}+1} \mathrm{dx} = \int_0^4 \left( \frac{y}{4} + 1 - \sqrt{y} \right)\,\mathrm dy = \left[ \frac{y^2}{8} + y - \frac{2}{3}y^{3/2} \right]_0^4 = 2 + 4 - \frac{16}{3} = \boxed{\frac{2}{3}}. A = ∬ D 1 d σ = ∫ 0 4 d y ∫ y 4 y + 1 dx = ∫ 0 4 ( 4 y + 1 − y ) d y = [ 8 y 2 + y − 3 2 y 3/2 ] 0 4 = 2 + 4 − 3 16 = 3 2 .
(2)求绕 x x x 轴体积 V x V_x V x :
旋转半径为到 x x x 轴距离 r ( x , y ) = y r(x,y) = y r ( x , y ) = y :
V x = 2 π ∬ D y d σ = 2 π ∫ 0 4 d y ∫ y y 4 + 1 y d x = 2 π ∫ 0 4 y ( y 4 + 1 − y ) d y = 2 π ∫ 0 4 ( y 2 4 + y − y 3 / 2 ) d y = 2 π [ y 3 12 + y 2 2 − 2 5 y 5 / 2 ] 0 4 = 2 π ( 16 3 + 8 − 64 5 ) = 2 π ( 40 + 60 − 96 15 ) = 16 15 π . \begin{aligned}
V_x &= 2\pi \iint_D y\,\mathrm d\sigma = 2\pi \int_0^4 \mathrm dy \int_{\sqrt{y}}^{\frac{y}{4}+1} y\,\mathrm dx \\
&= 2\pi \int_0^4 y \left( \frac{y}{4} + 1 - \sqrt{y} \right)\,\mathrm dy = 2\pi \int_0^4 \left( \frac{y^2}{4} + y - y^{3/2} \right)\,\mathrm dy \\
&= 2\pi \left[ \frac{y^3}{12} + \frac{y^2}{2} - \frac{2}{5}y^{5/2} \right]_0^4 = 2\pi \left( \frac{16}{3} + 8 - \frac{64}{5} \right) = 2\pi \left( \frac{40 + 60 - 96}{15} \right) = \boxed{\frac{16}{15}\pi}.
\end{aligned} V x = 2 π ∬ D y d σ = 2 π ∫ 0 4 d y ∫ y 4 y + 1 y d x = 2 π ∫ 0 4 y ( 4 y + 1 − y ) d y = 2 π ∫ 0 4 ( 4 y 2 + y − y 3/2 ) d y = 2 π [ 12 y 3 + 2 y 2 − 5 2 y 5/2 ] 0 4 = 2 π ( 3 16 + 8 − 5 64 ) = 2 π ( 15 40 + 60 − 96 ) = 15 16 π .
(3)求绕 y y y 轴体积 V y V_y V y :
旋转半径为到 y y y 轴距离 r ( x , y ) = x r(x,y) = x r ( x , y ) = x :
\begin{aligned}
V_y &= 2\pi \iint_D x\,\mathrm d\sigma = 2\pi \int_0^4 \mathrm dy \int_{\sqrt{y}}^{\frac{y}{4}+1} x\,\mathrm dx \\
&= 2\pi \int_0^4 \frac{1}{2} \left[ \left(\frac{y}{4} + 1\right)^2 - y \right]\,\mathrm dy = \pi \int_0^4 \left( \frac{y^2}{16} - \frac{y}{2} + 1 \right)\,\mathrm dy \\
&= \pi \left[ \frac{y^3}{48} - \frac{y^2}{4} + y \right]_0^4 = \pi \left( \frac{4}{3} - 4 + 4 \\right) = \boxed{\frac{4}{3}\pi}.
\end{aligned}
(4)求绕直线 y = 4 y = 4 y = 4 体积 V y = 4 V_{y=4} V y = 4 :
旋转半径为到直线 y = 4 y=4 y = 4 的距离 r ( x , y ) = 4 − y r(x,y) = 4 - y r ( x , y ) = 4 − y :
V y = 4 = 2 π ∬ D ( 4 − y ) d σ = 2 π ∫ 0 4 ( 4 − y ) ( y 4 + 1 − y ) d y = 4 ⋅ 2 π ∬ D 1 d σ − 2 π ∬ D y d σ = 8 π A − V x = 8 π ( 2 3 ) − 16 15 π = 80 π − 16 π 15 = 64 15 π . \begin{aligned}
V_{y=4} &= 2\pi \iint_D (4 - y)\,\mathrm d\sigma = 2\pi \int_0^4 (4 - y) \left( \frac{y}{4} + 1 - \sqrt{y} \right)\,\mathrm dy \\
&= 4 \cdot 2\pi \iint_D 1\,\mathrm d\sigma - 2\pi \iint_D y\,\mathrm d\sigma = 8\pi A - V_x \\
&= 8\pi \left(\frac{2}{3}\right) - \frac{16}{15}\pi = \frac{80\pi - 16\pi}{15} = \boxed{\frac{64}{15}\pi}.
\end{aligned} V y = 4 = 2 π ∬ D ( 4 − y ) d σ = 2 π ∫ 0 4 ( 4 − y ) ( 4 y + 1 − y ) d y = 4 ⋅ 2 π ∬ D 1 d σ − 2 π ∬ D y d σ = 8 π A − V x = 8 π ( 3 2 ) − 15 16 π = 15 80 π − 16 π = 15 64 π .
💡 【经典例题】 例 3.104|二重积分 + 极坐标求旋转体体积
设对数螺线 r = e θ r = e^\theta r = e θ (0 ≤ θ ≤ π 0 \le \theta \le \pi 0 ≤ θ ≤ π )及射线 θ = 0 \theta = 0 θ = 0 和 θ = π \theta = \pi θ = π 围成平面图形 D D D 。
(1)求 D D D 的面积 A A A ;
(2)求 D D D 绕极轴(x x x 轴)旋转一周所得旋转体的体积 V V V 。
【解】
(1)求面积 A A A :
A = ∬ D 1 d σ = ∫ 0 π d θ ∫ 0 e θ r d r = 1 2 ∫ 0 π e 2 θ d θ = 1 4 [ e 2 θ ] 0 π = 1 4 ( e 2 π − 1 ) . A = \iint_D 1\,\mathrm d\sigma = \int_0^\pi \mathrm d\theta \int_0^{e^\theta} r\,\mathrm dr = \frac{1}{2}\int_0^\pi e^{2\theta}\,\mathrm d\theta = \frac{1}{4}\left[ e^{2\theta} \right]_0^\pi = \boxed{\frac{1}{4}(e^{2\pi} - 1)}. A = ∬ D 1 d σ = ∫ 0 π d θ ∫ 0 e θ r d r = 2 1 ∫ 0 π e 2 θ d θ = 4 1 [ e 2 θ ] 0 π = 4 1 ( e 2 π − 1 ) .
(2)求绕极轴(x x x 轴)旋转体积 V V V :
绕极轴旋转时,微元点 ( x , y ) (x,y) ( x , y ) 到极轴的垂直距离即为纵坐标 y = r sin θ y = r\sin\theta y = r sin θ :
V = 2 π ∬ D r ( x , y ) d σ = 2 π ∬ D y d σ = 2 π ∫ 0 π d θ ∫ 0 e θ ( r sin θ ) ⋅ r d r = 2 π ∫ 0 π sin θ d θ [ r 3 3 ] 0 e θ = 2 π 3 ∫ 0 π e 3 θ sin θ d θ . \begin{aligned}
V &= 2\pi \iint_D r(x,y)\,\mathrm d\sigma = 2\pi \iint_D y\,\mathrm d\sigma \\
&= 2\pi \int_0^\pi \mathrm d\theta \int_0^{e^\theta} (r\sin\theta) \cdot r\,\mathrm dr = 2\pi \int_0^\pi \sin\theta\,\mathrm d\theta \left[ \frac{r^3}{3} \right]_0^{e^\theta} \\
&= \frac{2\pi}{3}\int_0^\pi e^{3\theta}\sin\theta\,\mathrm d\theta.
\end{aligned} V = 2 π ∬ D r ( x , y ) d σ = 2 π ∬ D y d σ = 2 π ∫ 0 π d θ ∫ 0 e θ ( r sin θ ) ⋅ r d r = 2 π ∫ 0 π sin θ d θ [ 3 r 3 ] 0 e θ = 3 2 π ∫ 0 π e 3 θ sin θ d θ .
对于定积分 I = ∫ 0 π e 3 θ sin θ d θ I = \int_0^\pi e^{3\theta}\sin\theta\,\mathrm d\theta I = ∫ 0 π e 3 θ sin θ d θ ,使用两次分部积分(或常用公式 ∫ e a x sin b x d x = e a x a 2 + b 2 ( a sin b x − b cos b x ) \int e^{ax}\sin bx\,\mathrm dx = \frac{e^{ax}}{a^2+b^2}(a\sin bx - b\cos bx) ∫ e a x sin b x d x = a 2 + b 2 e a x ( a sin b x − b cos b x ) ):
∫ e 3 θ sin θ d θ = e 3 θ 3 2 + 1 2 ( 3 sin θ − cos θ ) = e 3 θ 10 ( 3 sin θ − cos θ ) . \int e^{3\theta}\sin\theta\,\mathrm d\theta = \frac{e^{3\theta}}{3^2 + 1^2}(3\sin\theta - \cos\theta) = \frac{e^{3\theta}}{10}(3\sin\theta - \cos\theta). ∫ e 3 θ sin θ d θ = 3 2 + 1 2 e 3 θ ( 3 sin θ − cos θ ) = 10 e 3 θ ( 3 sin θ − cos θ ) .
代入上下限 0 0 0 与 π \pi π :
I = [ e 3 θ 10 ( 3 sin θ − cos θ ) ] 0 π = e 3 π 10 ( 0 − ( − 1 ) ) − 1 10 ( 0 − 1 ) = e 3 π + 1 10 . I = \left[ \frac{e^{3\theta}}{10}(3\sin\theta - \cos\theta) \right]_0^\pi = \frac{e^{3\pi}}{10}(0 - (-1)) - \frac{1}{10}(0 - 1) = \frac{e^{3\pi} + 1}{10}. I = [ 10 e 3 θ ( 3 sin θ − cos θ ) ] 0 π = 10 e 3 π ( 0 − ( − 1 )) − 10 1 ( 0 − 1 ) = 10 e 3 π + 1 .
因此旋转体体积为:
V = 2 π 3 ⋅ e 3 π + 1 10 = π 15 ( e 3 π + 1 ) . V = \frac{2\pi}{3} \cdot \frac{e^{3\pi} + 1}{10} = \boxed{\frac{\pi}{15}(e^{3\pi} + 1)}. V = 3 2 π ⋅ 10 e 3 π + 1 = 15 π ( e 3 π + 1 ) .
💡 【经典例题】 例 3.105|2022 数二真题
已知曲线 L L L 的极坐标方程为 r = sin 3 θ r = \sin 3\theta r = sin 3 θ (0 ≤ θ ≤ π 3 0 \le \theta \le \frac{\pi}{3} 0 ≤ θ ≤ 3 π ),则 L L L 围成的有界区域的面积为 ‾ \underline{\qquad} 。
【答案】 π 12 \dfrac{\pi}{12} 12 π
【解析】
本题考查极坐标下的平面图形面积。曲线 r = sin 3 θ r = \sin 3\theta r = sin 3 θ 是“三叶玫瑰线”位于第一象限的一个完整花瓣(当 θ = 0 \theta=0 θ = 0 与 θ = π 3 \theta=\frac{\pi}{3} θ = 3 π 时 r = 0 r=0 r = 0 )。
【手稿极速解法(换元结合 Wallis 公式)】 :
A = ∬ D 1 d σ = ∫ 0 π / 3 d θ ∫ 0 sin 3 θ r d r = 1 2 ∫ 0 π / 3 sin 2 3 θ d θ . A = \iint_D 1\,\mathrm d\sigma = \int_0^{\pi/3}\mathrm d\theta \int_0^{\sin 3\theta} r\,\mathrm dr = \frac{1}{2}\int_0^{\pi/3} \sin^2 3\theta\,\mathrm d\theta. A = ∬ D 1 d σ = ∫ 0 π /3 d θ ∫ 0 s i n 3 θ r d r = 2 1 ∫ 0 π /3 sin 2 3 θ d θ .
令 u = 3 θ u = 3\theta u = 3 θ ,则 d ( 3 θ ) = 3 d θ \mathrm d(3\theta) = 3\,\mathrm d\theta d ( 3 θ ) = 3 d θ ,积分限变为 0 0 0 到 π \pi π :
A = 1 6 ∫ 0 π / 3 sin 2 ( 3 θ ) d ( 3 θ ) = 1 6 ∫ 0 π sin 2 u d u . A = \frac{1}{6}\int_0^{\pi/3} \sin^2(3\theta)\,\mathrm d(3\theta) = \frac{1}{6}\int_0^\pi \sin^2 u\,\mathrm du. A = 6 1 ∫ 0 π /3 sin 2 ( 3 θ ) d ( 3 θ ) = 6 1 ∫ 0 π sin 2 u d u .
由正弦函数的对称性与 Wallis 公式:
A = 1 6 × 2 ∫ 0 π / 2 sin 2 u d u = 1 3 × ( 1 2 ⋅ π 2 ) = π 12 . A = \frac{1}{6} \times 2\int_0^{\pi/2} \sin^2 u\,\mathrm du = \frac{1}{3} \times \left( \frac{1}{2} \cdot \frac{\pi}{2} \right) = \boxed{\frac{\pi}{12}}. A = 6 1 × 2 ∫ 0 π /2 sin 2 u d u = 3 1 × ( 2 1 ⋅ 2 π ) = 12 π .
(亦可用二倍角降幂公式:1 2 ∫ 0 π / 3 1 − cos 6 θ 2 d θ = 1 4 [ θ − sin 6 θ 6 ] 0 π / 3 = π 12 \frac{1}{2}\int_0^{\pi/3}\frac{1-\cos 6\theta}{2}\,\mathrm d\theta = \frac{1}{4}\left[ \theta - \frac{\sin 6\theta}{6} \right]_0^{\pi/3} = \frac{\pi}{12} 2 1 ∫ 0 π /3 2 1 − c o s 6 θ d θ = 4 1 [ θ − 6 s i n 6 θ ] 0 π /3 = 12 π ) 。
💡 【经典例题】 例 3.106|2013 数二真题
设封闭曲线 L L L 的极坐标方程为 r = cos 3 θ r = \cos 3\theta r = cos 3 θ (− π 6 ≤ θ ≤ π 6 -\frac{\pi}{6} \le \theta \le \frac{\pi}{6} − 6 π ≤ θ ≤ 6 π ),则 L L L 所围平面图形的面积是 ‾ \underline{\qquad} 。
【答案】 π 12 \dfrac{\pi}{12} 12 π
【解析】
曲线为三叶玫瑰线对称穿过极轴的一个花瓣,关于极轴(θ = 0 \theta=0 θ = 0 )上下对称。
【手稿解法】 :
A = ∬ D 1 d σ = ∫ − π / 6 π / 6 d θ ∫ 0 cos 3 θ r d r = 1 2 ∫ − π / 6 π / 6 cos 2 3 θ d θ . A = \iint_D 1\,\mathrm d\sigma = \int_{-\pi/6}^{\pi/6}\mathrm d\theta \int_0^{\cos 3\theta} r\,\mathrm dr = \frac{1}{2}\int_{-\pi/6}^{\pi/6} \cos^2 3\theta\,\mathrm d\theta. A = ∬ D 1 d σ = ∫ − π /6 π /6 d θ ∫ 0 c o s 3 θ r d r = 2 1 ∫ − π /6 π /6 cos 2 3 θ d θ .
令 u = 3 θ u = 3\theta u = 3 θ ,当 θ ∈ [ − π / 6 , π / 6 ] \theta \in [-\pi/6, \pi/6] θ ∈ [ − π /6 , π /6 ] 时 u ∈ [ − π / 2 , π / 2 ] u \in [-\pi/2, \pi/2] u ∈ [ − π /2 , π /2 ] :
A = 1 6 ∫ − π / 2 π / 2 cos 2 u d u = 1 6 × 2 ∫ 0 π / 2 cos 2 u d u = 1 3 × ( 1 2 ⋅ π 2 ) = π 12 . A = \frac{1}{6}\int_{-\pi/2}^{\pi/2} \cos^2 u\,\mathrm du = \frac{1}{6} \times 2\int_0^{\pi/2} \cos^2 u\,\mathrm du = \frac{1}{3} \times \left( \frac{1}{2} \cdot \frac{\pi}{2} \right) = \boxed{\frac{\pi}{12}}. A = 6 1 ∫ − π /2 π /2 cos 2 u d u = 6 1 × 2 ∫ 0 π /2 cos 2 u d u = 3 1 × ( 2 1 ⋅ 2 π ) = 12 π .
💡 【经典例题】 例 3.107|2020 数二真题
设函数 f ( x ) f(x) f ( x ) 的定义域为 ( 0 , + ∞ ) (0,+\infty) ( 0 , + ∞ ) ,且满足
2 f ( x ) + x 2 f ( 1 x ) = x 2 + 2 x 1 + x 2 . 2f(x) + x^2 f\left(\frac{1}{x}\right) = \frac{x^2 + 2x}{\sqrt{1 + x^2}}. 2 f ( x ) + x 2 f ( x 1 ) = 1 + x 2 x 2 + 2 x .
求 f ( x ) f(x) f ( x ) ,并求曲线 y = f ( x ) y = f(x) y = f ( x ) ,y = 1 2 y = \frac{1}{2} y = 2 1 ,y = 3 2 y = \frac{\sqrt{3}}{2} y = 2 3 及 y y y 轴所围图形绕 x x x 轴旋转一周所得旋转体的体积。
【解】
第一步:求 f ( x ) f(x) f ( x ) 解析式
💡 【技巧与方法】 手稿蓝色核心提示
定义域相同才能进行变量代换!题设 x ∈ ( 0 , + ∞ ) x \in (0,+\infty) x ∈ ( 0 , + ∞ ) ,故 1 x ∈ ( 0 , + ∞ ) \frac{1}{x} \in (0,+\infty) x 1 ∈ ( 0 , + ∞ ) ,消元合法。
原方程为:
2 f ( x ) + x 2 f ( 1 x ) = x 2 + 2 x 1 + x 2 . (1) 2f(x) + x^2 f\left(\frac{1}{x}\right) = \frac{x^2 + 2x}{\sqrt{1 + x^2}}. \tag{1} 2 f ( x ) + x 2 f ( x 1 ) = 1 + x 2 x 2 + 2 x . ( 1 )
在 ( 1 ) (1) ( 1 ) 式中令 x = 1 t x = \frac{1}{t} x = t 1 (t ∈ ( 0 , + ∞ ) t \in (0,+\infty) t ∈ ( 0 , + ∞ ) ):
2 f ( 1 t ) + 1 t 2 f ( t ) = 1 t 2 + 2 t 1 + 1 t 2 = 1 + 2 t t 2 ⋅ t 2 + 1 t = 1 + 2 t t 1 + t 2 . 2f\left(\frac{1}{t}\right) + \frac{1}{t^2}f(t) = \frac{\frac{1}{t^2} + \frac{2}{t}}{\sqrt{1 + \frac{1}{t^2}}} = \frac{1 + 2t}{t^2 \cdot \frac{\sqrt{t^2 + 1}}{t}} = \frac{1 + 2t}{t\sqrt{1 + t^2}}. 2 f ( t 1 ) + t 2 1 f ( t ) = 1 + t 2 1 t 2 1 + t 2 = t 2 ⋅ t t 2 + 1 1 + 2 t = t 1 + t 2 1 + 2 t .
将自变量字母 t t t 改写为 x x x ,得:
2 f ( 1 x ) + 1 x 2 f ( x ) = 1 + 2 x x 1 + x 2 . (2) 2f\left(\frac{1}{x}\right) + \frac{1}{x^2}f(x) = \frac{1 + 2x}{x\sqrt{1 + x^2}}. \tag{2} 2 f ( x 1 ) + x 2 1 f ( x ) = x 1 + x 2 1 + 2 x . ( 2 )
为消去 f ( 1 x ) f\left(\frac{1}{x}\right) f ( x 1 ) ,将 ( 1 ) (1) ( 1 ) 式两边同乘以 2 x 2 \frac{2}{x^2} x 2 2 :
2 f ( 1 x ) + 4 x 2 f ( x ) = x 2 + 2 x 1 + x 2 ⋅ 2 x 2 = 2 ( x + 2 ) x 1 + x 2 . (3) 2f\left(\frac{1}{x}\right) + \frac{4}{x^2}f(x) = \frac{x^2 + 2x}{\sqrt{1 + x^2}} \cdot \frac{2}{x^2} = \frac{2(x + 2)}{x\sqrt{1 + x^2}}. \tag{3} 2 f ( x 1 ) + x 2 4 f ( x ) = 1 + x 2 x 2 + 2 x ⋅ x 2 2 = x 1 + x 2 2 ( x + 2 ) . ( 3 )
由 ( 3 ) − ( 2 ) (3) - (2) ( 3 ) − ( 2 ) 消去 f ( 1 x ) f\left(\frac{1}{x}\right) f ( x 1 ) :
3 x 2 f ( x ) = 2 x + 4 − ( 1 + 2 x ) x 1 + x 2 = 3 x 1 + x 2 . \frac{3}{x^2}f(x) = \frac{2x + 4 - (1 + 2x)}{x\sqrt{1 + x^2}} = \frac{3}{x\sqrt{1 + x^2}}. x 2 3 f ( x ) = x 1 + x 2 2 x + 4 − ( 1 + 2 x ) = x 1 + x 2 3 .
两边乘以 x 2 3 \frac{x^2}{3} 3 x 2 ,解得:
f ( x ) = x 1 + x 2 , x ∈ ( 0 , + ∞ ) . f(x) = \frac{x}{\sqrt{1 + x^2}}, \qquad x \in (0,+\infty). f ( x ) = 1 + x 2 x , x ∈ ( 0 , + ∞ ) .
第二步:求函数的单调性并反解 x = g ( y ) x = g(y) x = g ( y )
对 y = x 1 + x 2 y = \frac{x}{\sqrt{1+x^2}} y = 1 + x 2 x 求导(手稿红笔批注):
y ′ = 1 + x 2 − x ⋅ x 1 + x 2 1 + x 2 = 1 ( 1 + x 2 ) 3 / 2 > 0 ⟹ y ( x ) 在 ( 0 , + ∞ ) 上严格单调递增 . y' = \frac{\sqrt{1+x^2} - x \cdot \frac{x}{\sqrt{1+x^2}}}{1+x^2} = \frac{1}{(1+x^2)^{3/2}} > 0 \implies y(x) \text{ 在 } (0,+\infty) \text{ 上严格单调递增}. y ′ = 1 + x 2 1 + x 2 − x ⋅ 1 + x 2 x = ( 1 + x 2 ) 3/2 1 > 0 ⟹ y ( x ) 在 ( 0 , + ∞ ) 上严格单调递增 .
两边平方反解 x x x :
y 2 = x 2 1 + x 2 ⟹ y 2 + x 2 y 2 = x 2 ⟹ ( 1 − y 2 ) x 2 = y 2 . y^2 = \frac{x^2}{1+x^2} \implies y^2 + x^2 y^2 = x^2 \implies (1-y^2)x^2 = y^2. y 2 = 1 + x 2 x 2 ⟹ y 2 + x 2 y 2 = x 2 ⟹ ( 1 − y 2 ) x 2 = y 2 .
因为 x > 0 x > 0 x > 0 ,且当 x ∈ ( 0 , + ∞ ) x \in (0,+\infty) x ∈ ( 0 , + ∞ ) 时 y ∈ ( 0 , 1 ) y \in (0,1) y ∈ ( 0 , 1 ) ,故:
x = y 1 − y 2 . x = \frac{y}{\sqrt{1-y^2}}. x = 1 − y 2 y .
第三步:计算绕 x x x 轴旋转体体积(二重积分 / 圆柱壳法)
区域 D D D 由 y ∈ [ 1 2 , 3 2 ] y \in \left[ \frac{1}{2}, \frac{\sqrt{3}}{2} \right] y ∈ [ 2 1 , 2 3 ] ,左边界为 y y y 轴(x = 0 x=0 x = 0 ),右边界为 x = y 1 − y 2 x = \frac{y}{\sqrt{1-y^2}} x = 1 − y 2 y 围成。
绕 x x x 轴旋转,任一点 ( x , y ) (x,y) ( x , y ) 到 x x x 轴的距离为 y y y :
V = 2 π ∬ D y d σ = 2 π ∫ 1 / 2 3 / 2 y d y ∫ 0 y 1 − y 2 d x = 2 π ∫ 1 / 2 3 / 2 y 2 1 − y 2 d y . \begin{aligned}
V &= 2\pi \iint_D y\,\mathrm d\sigma = 2\pi \int_{1/2}^{\sqrt{3}/2} y\,\mathrm dy \int_0^{\frac{y}{\sqrt{1-y^2}}} \mathrm dx \\
&= 2\pi \int_{1/2}^{\sqrt{3}/2} \frac{y^2}{\sqrt{1-y^2}}\,\mathrm dy.
\end{aligned} V = 2 π ∬ D y d σ = 2 π ∫ 1/2 3 /2 y d y ∫ 0 1 − y 2 y d x = 2 π ∫ 1/2 3 /2 1 − y 2 y 2 d y .
作三角代换:令 y = sin t y = \sin t y = sin t ,则 d y = cos t d t \mathrm dy = \cos t\,\mathrm dt d y = cos t d t 。
当 y = 1 2 y = \frac{1}{2} y = 2 1 时 t = π 6 t = \frac{\pi}{6} t = 6 π ;当 y = 3 2 y = \frac{\sqrt{3}}{2} y = 2 3 时 t = π 3 t = \frac{\pi}{3} t = 3 π :
V = 2 π ∫ π / 6 π / 3 sin 2 t cos t ⋅ cos t d t = 2 π ∫ π / 6 π / 3 sin 2 t d t = 2 π ∫ π / 6 π / 3 1 − cos 2 t 2 d t = π [ t − sin 2 t 2 ] π / 6 π / 3 . \begin{aligned}
V &= 2\pi \int_{\pi/6}^{\pi/3} \frac{\sin^2 t}{\cos t} \cdot \cos t\,\mathrm dt = 2\pi \int_{\pi/6}^{\pi/3} \sin^2 t\,\mathrm dt \\
&= 2\pi \int_{\pi/6}^{\pi/3} \frac{1 - \cos 2t}{2}\,\mathrm dt = \pi \left[ t - \frac{\sin 2t}{2} \right]_{\pi/6}^{\pi/3}.
\end{aligned} V = 2 π ∫ π /6 π /3 cos t sin 2 t ⋅ cos t d t = 2 π ∫ π /6 π /3 sin 2 t d t = 2 π ∫ π /6 π /3 2 1 − cos 2 t d t = π [ t − 2 sin 2 t ] π /6 π /3 .
代入上下限:
由于 sin ( 2 ⋅ π 3 ) = sin 2 π 3 = 3 2 \sin\left(2 \cdot \frac{\pi}{3}\right) = \sin\frac{2\pi}{3} = \frac{\sqrt{3}}{2} sin ( 2 ⋅ 3 π ) = sin 3 2 π = 2 3 ,sin ( 2 ⋅ π 6 ) = sin π 3 = 3 2 \sin\left(2 \cdot \frac{\pi}{6}\right) = \sin\frac{\pi}{3} = \frac{\sqrt{3}}{2} sin ( 2 ⋅ 6 π ) = sin 3 π = 2 3 ,两者相等抵消!
V = π [ ( π 3 − 3 4 ) − ( π 6 − 3 4 ) ] = π ( π 3 − π 6 − 0 ) = π 2 6 . V = \pi \left[ \left( \frac{\pi}{3} - \frac{\sqrt{3}}{4} \right) - \left( \frac{\pi}{6} - \frac{\sqrt{3}}{4} \right) \right] = \pi \left( \frac{\pi}{3} - \frac{\pi}{6} - 0 \right) = \boxed{\frac{\pi^2}{6}}. V = π [ ( 3 π − 4 3 ) − ( 6 π − 4 3 ) ] = π ( 3 π − 6 π − 0 ) = 6 π 2 .
💡 【经典例题】 例 3.108|2011 数二真题(几何体积部分)
一容器的内侧是由图中曲线绕 y y y 轴旋转一周而成的曲面,该曲线由
x 2 + y 2 = 2 y ( y ≥ 1 2 ) x^2 + y^2 = 2y \quad \left(y \ge \frac{1}{2}\right) x 2 + y 2 = 2 y ( y ≥ 2 1 )
与
x 2 + y 2 = 1 ( y ≤ 1 2 ) x^2 + y^2 = 1 \quad \left(y \le \frac{1}{2}\right) x 2 + y 2 = 1 ( y ≤ 2 1 )
连接而成。
(Ⅰ)求容器的容积;
(Ⅱ)若将容器内盛满的水从容器顶部全部抽出,至少需要做多少功?(见 3.7 定积分物理应用 )
【解】
💡 【技巧与方法】 手稿金句
“若出现了对称的情况,记得只算一半区间!”
上半部分曲线为圆 x 2 + ( y − 1 ) 2 = 1 x^2 + (y-1)^2 = 1 x 2 + ( y − 1 ) 2 = 1 在 y ∈ [ 1 / 2 , 2 ] y \in [1/2, 2] y ∈ [ 1/2 , 2 ] 的一段弧(高为 1.5 1.5 1.5 );
下半部分曲线为圆 x 2 + y 2 = 1 x^2 + y^2 = 1 x 2 + y 2 = 1 在 y ∈ [ − 1 , 1 / 2 ] y \in [-1, 1/2] y ∈ [ − 1 , 1/2 ] 的一段弧(高同样为 1.5 1.5 1.5 )。
若设相对于分割线 y = 1 / 2 y=1/2 y = 1/2 的高度偏移,两段曲线的水平半径平方关于水平面 y = 1 / 2 y = 1/2 y = 1/2 是完全对称相等的!
因此,容器由水平面 y = 1 / 2 y=1/2 y = 1/2 分割成的上下两部分容积完全相等,只需计算上半部容积 V 1 V_1 V 1 ,然后乘以 2 2 2 即可。
取上半部分(y ∈ [ 1 / 2 , 2 ] y \in [1/2, 2] y ∈ [ 1/2 , 2 ] )的右半平面截面:
x 2 + y 2 = 2 y ⟹ x = 2 y − y 2 . x^2 + y^2 = 2y \implies x = \sqrt{2y - y^2}. x 2 + y 2 = 2 y ⟹ x = 2 y − y 2 .
绕 y y y 轴旋转的二重积分公式:
V 1 = 2 π ∬ D 1 x d x d y = 2 π ∫ 1 / 2 2 d y ∫ 0 2 y − y 2 x d x = 2 π ∫ 1 / 2 2 [ x 2 2 ] 0 2 y − y 2 d y = π ∫ 1 / 2 2 ( 2 y − y 2 ) d y = π [ y 2 − f r a c y 3 3 ] 1 / 2 2 = π [ ( 4 − 8 3 ) − ( 1 4 − 1 24 ) ] = π ( 4 3 − 5 24 ) = 9 8 π . \begin{aligned}
V_1 &= 2\pi \iint_{D_1} x\,\mathrm dx\mathrm dy = 2\pi \int_{1/2}^2 \mathrm dy \int_0^{\sqrt{2y-y^2}} x\,\mathrm dx \\
&= 2\pi \int_{1/2}^2 \left[ \frac{x^2}{2} \right]_0^{\sqrt{2y-y^2}}\,\mathrm dy = \pi \int_{1/2}^2 (2y - y^2)\,\mathrm dy \\
&= \pi \left[ y^2 - \\frac{y^3}{3} \right]_{1/2}^2 = \pi \left[ \left(4 - \frac{8}{3}\right) - \left(\frac{1}{4} - \frac{1}{24}\right) \right] = \pi \left( \frac{4}{3} - \frac{5}{24} \right) = \frac{9}{8}\pi.
\end{aligned} V 1 = 2 π ∬ D 1 x d x d y = 2 π ∫ 1/2 2 d y ∫ 0 2 y − y 2 x d x = 2 π ∫ 1/2 2 [ 2 x 2 ] 0 2 y − y 2 d y = π ∫ 1/2 2 ( 2 y − y 2 ) d y = π [ y 2 − f r a c y 3 3 ] 1/2 2 = π [ ( 4 − 3 8 ) − ( 4 1 − 24 1 ) ] = π ( 3 4 − 24 5 ) = 8 9 π .
由几何对称性,整个容器的容积为:
V = 2 V 1 = 2 × 9 8 π = 9 4 π . \boxed{V = 2V_1 = 2 \times \frac{9}{8}\pi = \frac{9}{4}\pi}. V = 2 V 1 = 2 × 8 9 π = 4 9 π .
💡 【经典例题】 例 3.109|2023 李六
曲线 y = ( x + 1 ) ( e n x − 1 ) y = (x+1)(e^{nx} - 1) y = ( x + 1 ) ( e n x − 1 ) (n > 1 n > 1 n > 1 )与 x x x 轴所围面积为 ‾ \underline{\qquad} 。
【答案】 1 2 − 1 n + 1 n 2 ( 1 − e − n ) \dfrac{1}{2} - \dfrac{1}{n} + \dfrac{1}{n^2}(1 - e^{-n}) 2 1 − n 1 + n 2 1 ( 1 − e − n )
【解析】
💡 【避坑警示】 手稿核心警示(黄色高亮)
注意图像是在 x x x 轴上方还是下方!!!一定要注意正负!!!!
面积具有几何非负性:S = ∫ a b ∣ y ( x ) ∣ d x S = \int_a^b |y(x)|\,\mathrm dx S = ∫ a b ∣ y ( x ) ∣ d x 。直接去绝对值若符号弄反,整道题零分!
第一步:求交点与判定符号
令 y = 0 y = 0 y = 0 ,得 ( x + 1 ) ( e n x − 1 ) = 0 ⟹ x = − 1 (x+1)(e^{nx}-1) = 0 \implies x = -1 ( x + 1 ) ( e n x − 1 ) = 0 ⟹ x = − 1 或 x = 0 x = 0 x = 0 。
当 x ∈ ( − 1 , 0 ) x \in (-1, 0) x ∈ ( − 1 , 0 ) 时:
x + 1 > 0 x + 1 > 0 x + 1 > 0 ;
因 n > 1 n > 1 n > 1 且 x < 0 x < 0 x < 0 ,有 n x < 0 ⟹ e n x < 1 ⟹ e n x − 1 < 0 nx < 0 \implies e^{nx} < 1 \implies e^{nx} - 1 < 0 n x < 0 ⟹ e n x < 1 ⟹ e n x − 1 < 0 。
二者乘积严格为负:y ( x ) < 0 y(x) < 0 y ( x ) < 0 (曲线在 x x x 轴下方)。故所求面积为:
S = ∫ − 1 0 ∣ ( x + 1 ) ( e n x − 1 ) ∣ d x = ∫ − 1 0 ( x + 1 ) ( 1 − e n x ) d x = ∫ − 1 0 ( x + 1 ) d x − ∫ − 1 0 ( x + 1 ) e n x d x . S = \int_{-1}^0 |(x+1)(e^{nx}-1)|\,\mathrm dx = \int_{-1}^0 (x+1)(1 - e^{nx})\,\mathrm dx = \int_{-1}^0 (x+1)\,\mathrm dx - \int_{-1}^0 (x+1)e^{nx}\,\mathrm dx. S = ∫ − 1 0 ∣ ( x + 1 ) ( e n x − 1 ) ∣ d x = ∫ − 1 0 ( x + 1 ) ( 1 − e n x ) d x = ∫ − 1 0 ( x + 1 ) d x − ∫ − 1 0 ( x + 1 ) e n x d x .
第二步:计算积分
第一项:
∫ − 1 0 ( x + 1 ) d x = [ ( x + 1 ) 2 2 ] − 1 0 = 1 2 . \int_{-1}^0 (x+1)\,\mathrm dx = \left[ \frac{(x+1)^2}{2} \right]_{-1}^0 = \frac{1}{2}. ∫ − 1 0 ( x + 1 ) d x = [ 2 ( x + 1 ) 2 ] − 1 0 = 2 1 .
第二项使用表格法分部积分 (手稿蓝色图解):
导数链:u = x + 1 → 1 → 0 u = x+1 \to 1 \to 0 u = x + 1 → 1 → 0
积分链:v = e n x → 1 n e n x → 1 n 2 e n x v = e^{nx} \to \frac{1}{n}e^{nx} \to \frac{1}{n^2}e^{nx} v = e n x → n 1 e n x → n 2 1 e n x
正负交叉相乘:
∫ ( x + 1 ) e n x d x = ( x + 1 ) ( 1 n e n x ) − ( 1 ) ( 1 n 2 e n x ) = ( x + 1 n − 1 n 2 ) e n x . \int (x+1)e^{nx}\,\mathrm dx = (x+1)\left(\frac{1}{n}e^{nx}\right) - (1)\left(\frac{1}{n^2}e^{nx}\right) = \left( \frac{x+1}{n} - \frac{1}{n^2} \right)e^{nx}. ∫ ( x + 1 ) e n x d x = ( x + 1 ) ( n 1 e n x ) − ( 1 ) ( n 2 1 e n x ) = ( n x + 1 − n 2 1 ) e n x .
代入区间 [ − 1 , 0 ] [-1, 0] [ − 1 , 0 ] :
∫ − 1 0 ( x + 1 ) e n x d x = [ ( x + 1 n − 1 n 2 ) e n x ] − 1 0 = ( 1 n − 1 n 2 ) e 0 − ( 0 − 1 n 2 ) e − n = 1 n − 1 n 2 + 1 n 2 e − n = 1 n − 1 n 2 ( 1 − e − n ) . \begin{aligned}
\int_{-1}^0 (x+1)e^{nx}\,\mathrm dx &= \left[ \left( \frac{x+1}{n} - \frac{1}{n^2} \right)e^{nx} \right]_{-1}^0 \\
&= \left( \frac{1}{n} - \frac{1}{n^2} \right)e^0 - \left( 0 - \frac{1}{n^2} \right)e^{-n} = \frac{1}{n} - \frac{1}{n^2} + \frac{1}{n^2}e^{-n} = \frac{1}{n} - \frac{1}{n^2}(1 - e^{-n}).
\end{aligned} ∫ − 1 0 ( x + 1 ) e n x d x = [ ( n x + 1 − n 2 1 ) e n x ] − 1 0 = ( n 1 − n 2 1 ) e 0 − ( 0 − n 2 1 ) e − n = n 1 − n 2 1 + n 2 1 e − n = n 1 − n 2 1 ( 1 − e − n ) .
两项相减得最终面积:
S = 1 2 − [ 1 n − 1 n 2 ( 1 − e − n ) ] = 1 2 − 1 n + 1 n 2 ( 1 − e − n ) . S = \frac{1}{2} - \left[ \frac{1}{n} - \frac{1}{n^2}(1 - e^{-n}) \right] = \boxed{\frac{1}{2} - \frac{1}{n} + \frac{1}{n^2}(1 - e^{-n})}. S = 2 1 − [ n 1 − n 2 1 ( 1 − e − n ) ] = 2 1 − n 1 + n 2 1 ( 1 − e − n ) .
💡 【经典例题】 例 3.110|2014 数二真题
已知函数 f ( x , y ) f(x,y) f ( x , y ) 满足 ∂ f ∂ y = 2 ( y + 1 ) \frac{\partial f}{\partial y} = 2(y+1) ∂ y ∂ f = 2 ( y + 1 ) ,且 f ( y , y ) = ( y + 1 ) 2 − ( 2 − y ) ln y f(y,y) = (y+1)^2 - (2-y)\ln y f ( y , y ) = ( y + 1 ) 2 − ( 2 − y ) ln y ,求曲线 f ( x , y ) = 0 f(x,y) = 0 f ( x , y ) = 0 所围图形绕直线 y = − 1 y = -1 y = − 1 旋转一周所得旋转体的体积。
【解】
第一步:求 f ( x , y ) f(x,y) f ( x , y ) 并确定曲线方程
由 ∂ f ∂ y = 2 ( y + 1 ) \frac{\partial f}{\partial y} = 2(y+1) ∂ y ∂ f = 2 ( y + 1 ) 对 y y y 积分:
f ( x , y ) = ∫ 2 ( y + 1 ) d y = ( y + 1 ) 2 + g ( x ) . f(x,y) = \int 2(y+1)\,\mathrm dy = (y+1)^2 + g(x). f ( x , y ) = ∫ 2 ( y + 1 ) d y = ( y + 1 ) 2 + g ( x ) .
令 x = y x=y x = y ,由题设条件:
f ( y , y ) = ( y + 1 ) 2 + g ( y ) = ( y + 1 ) 2 − ( 2 − y ) ln y ⟹ g ( y ) = − ( 2 − y ) ln y . f(y,y) = (y+1)^2 + g(y) = (y+1)^2 - (2-y)\ln y \implies g(y) = -(2-y)\ln y. f ( y , y ) = ( y + 1 ) 2 + g ( y ) = ( y + 1 ) 2 − ( 2 − y ) ln y ⟹ g ( y ) = − ( 2 − y ) ln y .
故 g ( x ) = − ( 2 − x ) ln x g(x) = -(2-x)\ln x g ( x ) = − ( 2 − x ) ln x ,函数表达式为:
f ( x , y ) = ( y + 1 ) 2 − ( 2 − x ) ln x . f(x,y) = (y+1)^2 - (2-x)\ln x. f ( x , y ) = ( y + 1 ) 2 − ( 2 − x ) ln x .
曲线 f ( x , y ) = 0 f(x,y) = 0 f ( x , y ) = 0 的方程即为:
( y + 1 ) 2 = ( 2 − x ) ln x . (y+1)^2 = (2-x)\ln x. ( y + 1 ) 2 = ( 2 − x ) ln x .
第二步:分析曲线的几何特征与积分限
💡 【技巧与方法】 手稿对称性分析
令 t = y + 1 t = y+1 t = y + 1 ,则方程为 t 2 = ( 2 − x ) ln x t^2 = (2-x)\ln x t 2 = ( 2 − x ) ln x ,方程关于 t = 0 t=0 t = 0 (即 y = − 1 y = -1 y = − 1 )对称!
曲线关于旋转轴 y = − 1 y = -1 y = − 1 严格上下对称。
由于实数平方 ( y + 1 ) 2 ≥ 0 (y+1)^2 \ge 0 ( y + 1 ) 2 ≥ 0 ,必有 ( 2 − x ) ln x ≥ 0 (2-x)\ln x \ge 0 ( 2 − x ) ln x ≥ 0 。
结合对数定义域 x > 0 x > 0 x > 0 ,解得横坐标范围为:
1 ≤ x ≤ 2. 1 \le x \le 2. 1 ≤ x ≤ 2.
当 y = − 1 y = -1 y = − 1 时,横截线交点恰为 x = 1 x=1 x = 1 与 x = 2 x=2 x = 2 。
第三步:计算旋转体体积(圆截面法与分部积分)
在区间 [ 1 , 2 ] [1,2] [ 1 , 2 ] 内任取 x x x ,垂直于 x x x 轴截面是一个以直线 y = − 1 y=-1 y = − 1 上的点 ( x , − 1 ) (x,-1) ( x , − 1 ) 为圆心的圆,截面半径为:
R ( x ) = ∣ y + 1 ∣ = ( 2 − x ) ln x . R(x) = |y+1| = \sqrt{(2-x)\ln x}. R ( x ) = ∣ y + 1∣ = ( 2 − x ) ln x .
圆截面的面积为:
A ( x ) = π R 2 ( x ) = π ( y + 1 ) 2 = π ( 2 − x ) ln x . A(x) = \pi R^2(x) = \pi (y+1)^2 = \pi (2-x)\ln x. A ( x ) = π R 2 ( x ) = π ( y + 1 ) 2 = π ( 2 − x ) ln x .
(若用二重积分二倍对称性计算,同样得到 V = 2 π ∬ D ( y + 1 ) d σ = 2 π ∫ 1 2 d x ∫ − 1 ( 2 − x ) ln x − 1 ( y + 1 ) d y = π ∫ 1 2 ( 2 − x ) ln x d x V = 2\pi \iint_D (y+1)\,\mathrm d\sigma = 2\pi \int_1^2 \mathrm dx \int_{-1}^{\sqrt{(2-x)\ln x}-1} (y+1)\,\mathrm dy = \pi \int_1^2 (2-x)\ln x\,\mathrm dx V = 2 π ∬ D ( y + 1 ) d σ = 2 π ∫ 1 2 d x ∫ − 1 ( 2 − x ) l n x − 1 ( y + 1 ) d y = π ∫ 1 2 ( 2 − x ) ln x d x ) 。
体积积分为:
V = π ∫ 1 2 ( 2 − x ) ln x d x . V = \pi \int_1^2 (2-x)\ln x\,\mathrm dx. V = π ∫ 1 2 ( 2 − x ) ln x d x .
使用分部积分法 (手稿完整演算):
凑微分:( 2 − x ) d x = − d [ ( 2 − x ) 2 2 ] (2-x)\,\mathrm dx = -\mathrm d\left[ \frac{(2-x)^2}{2} \right] ( 2 − x ) d x = − d [ 2 ( 2 − x ) 2 ] :
∫ 1 2 ( 2 − x ) ln x d x = − ∫ 1 2 ln x d [ ( 2 − x ) 2 2 ] = − [ ln x ⋅ ( 2 − x ) 2 2 ] 1 2 + ∫ 1 2 ( 2 − x ) 2 2 ⋅ 1 x d x . \begin{aligned}
\int_1^2 (2-x)\ln x\,\mathrm dx &= -\int_1^2 \ln x\,\mathrm d\left[ \frac{(2-x)^2}{2} \right] \\
&= -\left[ \ln x \cdot \frac{(2-x)^2}{2} \right]_1^2 + \int_1^2 \frac{(2-x)^2}{2} \cdot \frac{1}{x}\,\mathrm dx.
\end{aligned} ∫ 1 2 ( 2 − x ) ln x d x = − ∫ 1 2 ln x d [ 2 ( 2 − x ) 2 ] = − [ ln x ⋅ 2 ( 2 − x ) 2 ] 1 2 + ∫ 1 2 2 ( 2 − x ) 2 ⋅ x 1 d x .
检查端点项:
当 x = 2 x=2 x = 2 时,( 2 − 2 ) 2 = 0 (2-2)^2 = 0 ( 2 − 2 ) 2 = 0 ;
当 x = 1 x=1 x = 1 时,ln 1 = 0 \ln 1 = 0 ln 1 = 0 。
端点项恒为 0 0 0 !
将被积函数分子展开因式分解:
( 2 − x ) 2 2 x = x 2 − 4 x + 4 2 x = x 2 − 2 + 2 x . \frac{(2-x)^2}{2x} = \frac{x^2 - 4x + 4}{2x} = \frac{x}{2} - 2 + \frac{2}{x}. 2 x ( 2 − x ) 2 = 2 x x 2 − 4 x + 4 = 2 x − 2 + x 2 .
积分计算:
∫ 1 2 ( x 2 − 2 + 2 x ) d x = [ x 2 4 − 2 x + 2 ln x ] 1 2 = ( 1 − 4 + 2 ln 2 ) − ( 1 4 − 2 + 0 ) = − 3 + 2 ln 2 − ( − 7 4 ) = 2 ln 2 − 5 4 . \begin{aligned}
\int_1^2 \left( \frac{x}{2} - 2 + \frac{2}{x} \right)\,\mathrm dx &= \left[ \frac{x^2}{4} - 2x + 2\ln x \right]_1^2 \\
&= (1 - 4 + 2\ln 2) - \left( \frac{1}{4} - 2 + 0 \right) \\
&= -3 + 2\ln 2 - \left( -\frac{7}{4} \right) = 2\ln 2 - \frac{5}{4}.
\end{aligned} ∫ 1 2 ( 2 x − 2 + x 2 ) d x = [ 4 x 2 − 2 x + 2 ln x ] 1 2 = ( 1 − 4 + 2 ln 2 ) − ( 4 1 − 2 + 0 ) = − 3 + 2 ln 2 − ( − 4 7 ) = 2 ln 2 − 4 5 .
最终旋转体体积为:
V = ( 2 ln 2 − 5 4 ) π . \boxed{V = \left( 2\ln 2 - \frac{5}{4} \right)\pi}. V = ( 2 ln 2 − 4 5 ) π .
💡 【重点关注】 手稿红框金句
不需要严谨画出图像,能确定积分限即可!
考场上遇到二元未知曲线旋转体,无需被复杂的隐函数吓倒,抓住两点:① 由非负性确定自变量积分区间;② 由几何对称或距离公式确定截面半径平方。
3.6.3 弧长公式(数三不要求)
平面光滑曲线弧长的统一计算公式为:
s = ∫ C d s . s = \int_C \mathrm ds. s = ∫ C d s .
根据曲线的表示形式,弧微分 d s \mathrm ds d s 分别为:
曲线方程形式 参数范围 弧微分 d s \mathrm ds d s 弧长计算公式 s s s 直角坐标 y = y ( x ) y=y(x) y = y ( x ) a ≤ x ≤ b a \le x \le b a ≤ x ≤ b 1 + [ y ′ ( x ) ] 2 d x \sqrt{1 + [y'(x)]^2}\,\mathrm dx 1 + [ y ′ ( x ) ] 2 d x s = ∫ a b 1 + [ y ′ ( x ) ] 2 d x s = \int_a^b \sqrt{1 + [y'(x)]^2}\,\mathrm dx s = ∫ a b 1 + [ y ′ ( x ) ] 2 d x 参数方程 { x = x ( t ) y = y ( t ) \begin{cases} x=x(t) \\ y=y(t) \end{cases} { x = x ( t ) y = y ( t ) α ≤ t ≤ β \alpha \le t \le \beta α ≤ t ≤ β [ x ′ ( t ) ] 2 + [ y ′ ( t ) ] 2 d t \sqrt{[x'(t)]^2 + [y'(t)]^2}\,\mathrm dt [ x ′ ( t ) ] 2 + [ y ′ ( t ) ] 2 d t s = ∫ α β [ x ′ ( t ) ] 2 + [ y ′ ( t ) ] 2 d t s = \int_\alpha^\beta \sqrt{[x'(t)]^2 + [y'(t)]^2}\,\mathrm dt s = ∫ α β [ x ′ ( t ) ] 2 + [ y ′ ( t ) ] 2 d t 极坐标 r = r ( θ ) r=r(\theta) r = r ( θ ) α ≤ θ ≤ β \alpha \le \theta \le \beta α ≤ θ ≤ β [ r ( θ ) ] 2 + [ r ′ ( θ ) ] 2 d θ \sqrt{[r(\theta)]^2 + [r'(\theta)]^2}\,\mathrm d\theta [ r ( θ ) ] 2 + [ r ′ ( θ ) ] 2 d θ s = ∫ α β r 2 ( θ ) + [ r ′ ( θ ) ] 2 d θ s = \int_\alpha^\beta \sqrt{r^2(\theta) + [r'(\theta)]^2}\,\mathrm d\theta s = ∫ α β r 2 ( θ ) + [ r ′ ( θ ) ] 2 d θ
3.6.4 旋转体侧面积(数三不要求)
曲线 y = f ( x ) ≥ 0 y = f(x) \ge 0 y = f ( x ) ≥ 0 (a ≤ x ≤ b a \le x \le b a ≤ x ≤ b )绕 x x x 轴旋转一周所得旋转体侧面积的统领结构为:
S = 2 π ∫ y d s = 2 π ∫ a b f ( x ) 1 + [ f ′ ( x ) ] 2 d x . S = 2\pi \int y\,\mathrm ds = 2\pi \int_a^b f(x)\sqrt{1 + [f'(x)]^2}\,\mathrm dx. S = 2 π ∫ y d s = 2 π ∫ a b f ( x ) 1 + [ f ′ ( x ) ] 2 d x .
💡 【DANGER】 手稿独门秘籍(红字特别强调)
若题目中要求的是绕 y y y 轴旋转 得到的旋转体侧面积(真题从未考过):
处理手法为:将题目中所有出现的 x x x 和 y y y 全部互换(包括曲线方程、点坐标、区间范围),之后完全按照绕 x x x 轴的旋转体侧面积公式求解即可!(见例 3.115.1)
3.6.5 形心、质心、重心(数三不要求)
1. 平面上曲边梯形的形心坐标
设平面区域 D = { ( x , y ) ∣ 0 ≤ y ≤ f ( x ) , a ≤ x ≤ b } D = \{ (x,y) \mid 0 \le y \le f(x),\ a \le x \le b \} D = {( x , y ) ∣ 0 ≤ y ≤ f ( x ) , a ≤ x ≤ b } ,y = f ( x ) y = f(x) y = f ( x ) 连续。
利用二重积分与累次积分推导:
形心横坐标 x ˉ \bar{x} x ˉ :
x ˉ = ∬ D x d σ ∬ D 1 d σ = ∫ a b d x ∫ 0 f ( x ) x d y ∫ a b d x ∫ 0 f ( x ) d y = ∫ a b x f ( x ) d x ∫ a b f ( x ) d x . \bar{x} = \frac{\iint_D x\,\mathrm d\sigma}{\iint_D 1\,\mathrm d\sigma} = \frac{\int_a^b \mathrm dx \int_0^{f(x)} x\,\mathrm dy}{\int_a^b \mathrm dx \int_0^{f(x)} \mathrm dy} = \frac{\int_a^b x f(x)\,\mathrm dx}{\int_a^b f(x)\,\mathrm dx}. x ˉ = ∬ D 1 d σ ∬ D x d σ = ∫ a b d x ∫ 0 f ( x ) d y ∫ a b d x ∫ 0 f ( x ) x d y = ∫ a b f ( x ) d x ∫ a b x f ( x ) d x .
形心纵坐标 y ˉ \bar{y} y ˉ :
y ˉ = ∬ D y d σ ∬ D 1 d σ = ∫ a b d x ∫ 0 f ( x ) y d y ∫ a b d x ∫ 0 f ( x ) d y = 1 2 ∫ a b f 2 ( x ) d x ∫ a b f ( x ) d x . \bar{y} = \frac{\iint_D y\,\mathrm d\sigma}{\iint_D 1\,\mathrm d\sigma} = \frac{\int_a^b \mathrm dx \int_0^{f(x)} y\,\mathrm dy}{\int_a^b \mathrm dx \int_0^{f(x)} \mathrm dy} = \frac{\frac{1}{2}\int_a^b f^2(x)\,\mathrm dx}{\int_a^b f(x)\,\mathrm dx}. y ˉ = ∬ D 1 d σ ∬ D y d σ = ∫ a b d x ∫ 0 f ( x ) d y ∫ a b d x ∫ 0 f ( x ) y d y = ∫ a b f ( x ) d x 2 1 ∫ a b f 2 ( x ) d x .
💡 【技巧与方法】 手稿批注
“套公式,记住结论即可” 。注意纵坐标分子带有系数 1 2 \frac{1}{2} 2 1 (源自 ∫ 0 f ( x ) y d y = 1 2 f 2 ( x ) \int_0^{f(x)} y\,\mathrm dy = \frac{1}{2}f^2(x) ∫ 0 f ( x ) y d y = 2 1 f 2 ( x ) )。
2. 质心与重心坐标公式(仅数学一、数学二)
一维非均匀细棒(线密度 ρ ( x ) \rho(x) ρ ( x ) ) :
x ˉ = ∫ a b x ρ ( x ) d x ∫ a b ρ ( x ) d x . \bar{x} = \frac{\int_a^b x\rho(x)\,\mathrm dx}{\int_a^b \rho(x)\,\mathrm dx}. x ˉ = ∫ a b ρ ( x ) d x ∫ a b x ρ ( x ) d x .
平面薄片(面密度 ρ ( x , y ) \rho(x,y) ρ ( x , y ) ) :
x ˉ = ∬ D x ρ ( x , y ) d σ ∬ D ρ ( x , y ) d σ , y ˉ = ∬ D y ρ ( x , y ) d σ ∬ D ρ ( x , y ) d σ . \bar{x} = \frac{\iint_D x\rho(x,y)\,\mathrm d\sigma}{\iint_D \rho(x,y)\,\mathrm d\sigma}, \qquad \bar{y} = \frac{\iint_D y\rho(x,y)\,\mathrm d\sigma}{\iint_D \rho(x,y)\,\mathrm d\sigma}. x ˉ = ∬ D ρ ( x , y ) d σ ∬ D x ρ ( x , y ) d σ , y ˉ = ∬ D ρ ( x , y ) d σ ∬ D y ρ ( x , y ) d σ .
💡 【笔记】 概念辨析
在考研数学范畴内,重心就是质心 ;
当密度 ρ ( x , y ) \rho(x,y) ρ ( x , y ) 为常数时,质心/重心便退化为几何形心 。
3.6.6 平行截面面积已知的立体体积(数三不要求)
在区间 [ a , b ] [a,b] [ a , b ] 上,垂直于 x x x 轴的平面截立体 Ω \Omega Ω 所得的截面面积若为 x x x 的连续函数 A ( x ) A(x) A ( x ) ,则取体积微元 d V = A ( x ) d x \mathrm dV = A(x)\,\mathrm dx d V = A ( x ) d x :
V = ∫ a b A ( x ) d x . V = \int_a^b A(x)\,\mathrm dx. V = ∫ a b A ( x ) d x .
旋转体体积公式(如 V x = π ∫ a b f 2 ( x ) d x V_x = \pi \int_a^b f^2(x)\,\mathrm dx V x = π ∫ a b f 2 ( x ) d x )正是圆截面 A ( x ) = π R 2 ( x ) = π f 2 ( x ) A(x) = \pi R^2(x) = \pi f^2(x) A ( x ) = π R 2 ( x ) = π f 2 ( x ) 的特例。
参数方程换元的本质原理
💡 【重点关注】 手稿核心原理详解
若曲线方程由参数方程给出:y = f ( x ) y = f(x) y = f ( x ) 由 { x = g ( t ) y = h ( t ) \begin{cases} x = g(t) \\ y = h(t) \end{cases} { x = g ( t ) y = h ( t ) 确定。
许多同学在此处容易困惑,手稿指出其代数本质:
f ( x ) f(x) f ( x ) 是 y y y ,h ( t ) h(t) h ( t ) 也是 y y y ,即 f ( x ) = h ( t ) = y f(x) = h(t) = y f ( x ) = h ( t ) = y ;
d x = d g ( t ) = g ′ ( t ) d t \mathrm dx = \mathrm dg(t) = g'(t)\,\mathrm dt d x = d g ( t ) = g ′ ( t ) d t 。
因此积分换元具有完全恒等的转换关系:
∫ a b y d x = ∫ a b f ( x ) d x = ∫ t 1 t 2 h ( t ) d g ( t ) = ∫ t 1 t 2 y ( t ) x ′ ( t ) d t . \int_a^b y\,\mathrm dx = \int_a^b f(x)\,\mathrm dx = \int_{t_1}^{t_2} h(t)\,\mathrm dg(t) = \int_{t_1}^{t_2} y(t)x'(t)\,\mathrm dt. ∫ a b y d x = ∫ a b f ( x ) d x = ∫ t 1 t 2 h ( t ) d g ( t ) = ∫ t 1 t 2 y ( t ) x ′ ( t ) d t .
换元时务必将被积表达式、微分项、积分上下限 三者同步替换!
💡 【经典例题】 例 3.111|三星必背!3次幂—星形线全能题
设星形线方程为
{ x = a cos 3 t , y = a sin 3 t ( a > 0 , 0 ≤ t ≤ 2 π ) . \begin{cases}
x = a\cos^3 t, \\
y = a\sin^3 t
\end{cases} \qquad (a > 0,\ 0 \le t \le 2\pi). { x = a cos 3 t , y = a sin 3 t ( a > 0 , 0 ≤ t ≤ 2 π ) .
求:
(1)它所围图形的面积 A A A ;
(2)它的周长 L L L ;
(3)它绕 x x x 轴旋转一周所成旋转体的体积 V x V_x V x 和侧面积 S x S_x S x 。
【解】
星形线具有四象限完全对称性。在第一象限内 t ∈ [ 0 , π / 2 ] t \in [0, \pi/2] t ∈ [ 0 , π /2 ] :
当 t = 0 t = 0 t = 0 时,( x , y ) = ( a , 0 ) (x,y) = (a,0) ( x , y ) = ( a , 0 ) ;
当 t = π / 2 t = \pi/2 t = π /2 时,( x , y ) = ( 0 , a ) (x,y) = (0,a) ( x , y ) = ( 0 , a ) ;
微分项:
x ′ ( t ) = 3 a cos 2 t ( − sin t ) = − 3 a cos 2 t sin t , y ′ ( t ) = 3 a sin 2 t cos t ; x'(t) = 3a\cos^2 t(-\sin t) = -3a\cos^2 t\sin t, \qquad y'(t) = 3a\sin^2 t\cos t; x ′ ( t ) = 3 a cos 2 t ( − sin t ) = − 3 a cos 2 t sin t , y ′ ( t ) = 3 a sin 2 t cos t ;
弧微分 d s \mathrm ds d s :
d s = [ x ′ ( t ) ] 2 + [ y ′ ( t ) ] 2 d t = 9 a 2 cos 4 t sin 2 t + 9 a 2 sin 4 t cos 2 t d t = 3 a sin t cos t d t . \mathrm ds = \sqrt{[x'(t)]^2 + [y'(t)]^2}\,\mathrm dt = \sqrt{9a^2\cos^4 t\sin^2 t + 9a^2\sin^4 t\cos^2 t}\,\mathrm dt = 3a\sin t\cos t\,\mathrm dt. d s = [ x ′ ( t ) ] 2 + [ y ′ ( t ) ] 2 d t = 9 a 2 cos 4 t sin 2 t + 9 a 2 sin 4 t cos 2 t d t = 3 a sin t cos t d t .
(1)求面积 A A A :
由四象限对称性,面积为第一象限面积的 4 4 4 倍:
A = 4 ∫ 0 a y d x . A = 4\int_0^a y\,\mathrm dx. A = 4 ∫ 0 a y d x .
利用参数换元,当 x : 0 → a x: 0 \to a x : 0 → a 时 t : π 2 → 0 t: \frac{\pi}{2} \to 0 t : 2 π → 0 :
A = 4 ∫ π / 2 0 ( a sin 3 t ) ⋅ ( − 3 a sin t cos 2 t ) d t = 12 a 2 ∫ 0 π / 2 sin 4 t cos 2 t d t = 12 a 2 ∫ 0 π / 2 sin 4 t ( 1 − sin 2 t ) d t = 12 a 2 ( ∫ 0 π / 2 sin 4 t d t − ∫ 0 π / 2 sin 6 t d t ) . \begin{aligned}
A &= 4\int_{\pi/2}^0 (a\sin^3 t) \cdot (-3a\sin t\cos^2 t)\,\mathrm dt \\
&= 12a^2\int_0^{\pi/2} \sin^4 t\cos^2 t\,\mathrm dt = 12a^2\int_0^{\pi/2} \sin^4 t(1 - \sin^2 t)\,\mathrm dt \\
&= 12a^2 \left( \int_0^{\pi/2}\sin^4 t\,\mathrm dt - \int_0^{\pi/2}\sin^6 t\,\mathrm dt \right).
\end{aligned} A = 4 ∫ π /2 0 ( a sin 3 t ) ⋅ ( − 3 a sin t cos 2 t ) d t = 12 a 2 ∫ 0 π /2 sin 4 t cos 2 t d t = 12 a 2 ∫ 0 π /2 sin 4 t ( 1 − sin 2 t ) d t = 12 a 2 ( ∫ 0 π /2 sin 4 t d t − ∫ 0 π /2 sin 6 t d t ) .
代入 Wallis 公式:
∫ 0 π / 2 sin 4 t d t = 3 4 ⋅ 1 2 ⋅ π 2 = 3 π 16 , ∫ 0 π / 2 sin 6 t d t = 5 6 ⋅ 3 4 ⋅ 1 2 ⋅ π 2 = 5 π 32 . \int_0^{\pi/2}\sin^4 t\,\mathrm dt = \frac{3}{4} \cdot \frac{1}{2} \cdot \frac{\pi}{2} = \frac{3\pi}{16}, \qquad \int_0^{\pi/2}\sin^6 t\,\mathrm dt = \frac{5}{6} \cdot \frac{3}{4} \cdot \frac{1}{2} \cdot \frac{\pi}{2} = \frac{5\pi}{32}. ∫ 0 π /2 sin 4 t d t = 4 3 ⋅ 2 1 ⋅ 2 π = 16 3 π , ∫ 0 π /2 sin 6 t d t = 6 5 ⋅ 4 3 ⋅ 2 1 ⋅ 2 π = 32 5 π .
相减得:
A = 12 a 2 ( 6 π − 5 π 32 ) = 12 a 2 ⋅ π 32 = 3 π a 2 8 . A = 12a^2 \left( \frac{6\pi - 5\pi}{32} \right) = 12a^2 \cdot \frac{\pi}{32} = \boxed{\frac{3\pi a^2}{8}}. A = 12 a 2 ( 32 6 π − 5 π ) = 12 a 2 ⋅ 32 π = 8 3 π a 2 .
(2)求周长 L L L :
四象限弧长完全相等:
L = 4 ∫ 0 π / 2 d s = 4 ∫ 0 π / 2 3 a sin t cos t d t = 12 a [ sin 2 t 2 ] 0 π / 2 = 12 a ⋅ 1 2 = 6 a . L = 4\int_0^{\pi/2} \mathrm ds = 4\int_0^{\pi/2} 3a\sin t\cos t\,\mathrm dt = 12a\left[ \frac{\sin^2 t}{2} \right]_0^{\pi/2} = 12a \cdot \frac{1}{2} = \boxed{6a}. L = 4 ∫ 0 π /2 d s = 4 ∫ 0 π /2 3 a sin t cos t d t = 12 a [ 2 sin 2 t ] 0 π /2 = 12 a ⋅ 2 1 = 6 a .
(3)求绕 x x x 轴旋转体体积 V x V_x V x :
上下两半旋转后重合,由左右对称性等于第一象限旋转体的 2 2 2 倍:
V x = 2 V 1 = 2 π ∫ 0 a y 2 d x . V_x = 2V_1 = 2\pi \int_0^a y^2\,\mathrm dx. V x = 2 V 1 = 2 π ∫ 0 a y 2 d x .
代入参数:
V x = 2 π ∫ π / 2 0 ( a 2 sin 6 t ) ⋅ ( − 3 a sin t cos 2 t ) d t = 6 π a 3 ∫ 0 π / 2 sin 7 t cos 2 t d t = 6 π a 3 ∫ 0 π / 2 sin 7 t ( 1 − sin 2 t ) d t = 6 π a 3 ( ∫ 0 π / 2 sin 7 t d t − ∫ 0 π / 2 sin 9 t d t ) . \begin{aligned}
V_x &= 2\pi \int_{\pi/2}^0 (a^2\sin^6 t) \cdot (-3a\sin t\cos^2 t)\,\mathrm dt = 6\pi a^3 \int_0^{\pi/2} \sin^7 t\cos^2 t\,\mathrm dt \\
&= 6\pi a^3 \int_0^{\pi/2} \sin^7 t(1 - \sin^2 t)\,\mathrm dt = 6\pi a^3 \left( \int_0^{\pi/2}\sin^7 t\,\mathrm dt - \int_0^{\pi/2}\sin^9 t\,\mathrm dt \right).
\end{aligned} V x = 2 π ∫ π /2 0 ( a 2 sin 6 t ) ⋅ ( − 3 a sin t cos 2 t ) d t = 6 π a 3 ∫ 0 π /2 sin 7 t cos 2 t d t = 6 π a 3 ∫ 0 π /2 sin 7 t ( 1 − sin 2 t ) d t = 6 π a 3 ( ∫ 0 π /2 sin 7 t d t − ∫ 0 π /2 sin 9 t d t ) .
代入奇数项 Wallis 公式:
∫ 0 π / 2 sin 7 t d t = 6 7 ⋅ 4 5 ⋅ 2 3 = 16 35 , ∫ 0 π / 2 sin 9 t d t = 8 9 × 16 35 = 128 315 . \int_0^{\pi/2}\sin^7 t\,\mathrm dt = \frac{6}{7} \cdot \frac{4}{5} \cdot \frac{2}{3} = \frac{16}{35}, \qquad \int_0^{\pi/2}\sin^9 t\,\mathrm dt = \frac{8}{9} \times \frac{16}{35} = \frac{128}{315}. ∫ 0 π /2 sin 7 t d t = 7 6 ⋅ 5 4 ⋅ 3 2 = 35 16 , ∫ 0 π /2 sin 9 t d t = 9 8 × 35 16 = 315 128 .
通分相减:
16 35 − 128 315 = 16 35 ( 1 − 8 9 ) = 16 315 . \frac{16}{35} - \frac{128}{315} = \frac{16}{35}\left(1 - \frac{8}{9}\right) = \frac{16}{315}. 35 16 − 315 128 = 35 16 ( 1 − 9 8 ) = 315 16 .
体积为:
V x = 6 π a 3 ⋅ 16 315 = 32 105 π a 3 . V_x = 6\pi a^3 \cdot \frac{16}{315} = \boxed{\frac{32}{105}\pi a^3}. V x = 6 π a 3 ⋅ 315 16 = 105 32 π a 3 .
(4)求绕 x x x 轴旋转体侧面积 S x S_x S x :
上下两半侧面积相等:
S x = 2 × 2 π ∫ 0 π / 2 y d s = 4 π ∫ 0 π / 2 ( a sin 3 t ) ( 3 a sin t cos t ) d t = 12 π a 2 ∫ 0 π / 2 sin 4 t cos t d t = 12 π a 2 ∫ 0 π / 2 sin 4 t d ( sin t ) = 12 π a 2 [ sin 5 t 5 ] 0 π / 2 = 12 5 π a 2 . \begin{aligned}
S_x &= 2 \times 2\pi \int_0^{\pi/2} y\,\mathrm ds = 4\pi \int_0^{\pi/2} (a\sin^3 t)(3a\sin t\cos t)\,\mathrm dt \\
&= 12\pi a^2 \int_0^{\pi/2} \sin^4 t\cos t\,\mathrm dt = 12\pi a^2 \int_0^{\pi/2} \sin^4 t\,\mathrm d(\sin t) \\
&= 12\pi a^2 \left[ \frac{\sin^5 t}{5} \right]_0^{\pi/2} = \boxed{\frac{12}{5}\pi a^2}.
\end{aligned} S x = 2 × 2 π ∫ 0 π /2 y d s = 4 π ∫ 0 π /2 ( a sin 3 t ) ( 3 a sin t cos t ) d t = 12 π a 2 ∫ 0 π /2 sin 4 t cos t d t = 12 π a 2 ∫ 0 π /2 sin 4 t d ( sin t ) = 12 π a 2 [ 5 sin 5 t ] 0 π /2 = 5 12 π a 2 .
💡 【经典例题】 例 3.112|2010 数二真题
当 0 ≤ θ ≤ π 0 \le \theta \le \pi 0 ≤ θ ≤ π 时,对数螺线 r = e θ r = e^\theta r = e θ 的弧长为 ‾ \underline{\qquad} 。
【答案】 2 ( e π − 1 ) \sqrt{2}(e^\pi - 1) 2 ( e π − 1 )
【解析】
由极坐标弧长公式:
s = ∫ α β r 2 ( θ ) + [ r ′ ( θ ) ] 2 d θ . s = \int_\alpha^\beta \sqrt{r^2(\theta) + [r'(\theta)]^2}\,\mathrm d\theta. s = ∫ α β r 2 ( θ ) + [ r ′ ( θ ) ] 2 d θ .
已知 r ( θ ) = e θ r(\theta) = e^\theta r ( θ ) = e θ ,导数 r ′ ( θ ) = e θ r'(\theta) = e^\theta r ′ ( θ ) = e θ :
d s = ( e θ ) 2 + ( e θ ) 2 d θ = 2 e 2 θ d θ = 2 e θ d θ . \mathrm ds = \sqrt{(e^\theta)^2 + (e^\theta)^2}\,\mathrm d\theta = \sqrt{2e^{2\theta}}\,\mathrm d\theta = \sqrt{2}e^\theta\,\mathrm d\theta. d s = ( e θ ) 2 + ( e θ ) 2 d θ = 2 e 2 θ d θ = 2 e θ d θ .
故弧长为:
s = ∫ 0 π 2 e θ d θ = 2 [ e θ ] 0 π = 2 ( e π − 1 ) . s = \int_0^\pi \sqrt{2}e^\theta\,\mathrm d\theta = \sqrt{2}\left[ e^\theta \right]_0^\pi = \boxed{\sqrt{2}(e^\pi - 1)}. s = ∫ 0 π 2 e θ d θ = 2 [ e θ ] 0 π = 2 ( e π − 1 ) .
💡 【经典例题】 例 3.113|2011 数二真题
曲线 y = ∫ 0 x tan t d t y = \int_0^x \tan t\,\mathrm dt y = ∫ 0 x tan t d t (0 ≤ x ≤ π 4 0 \le x \le \frac{\pi}{4} 0 ≤ x ≤ 4 π )的弧长 s = ‾ s = \underline{\qquad} s = 。
【答案】 ln ( 2 + 1 ) \ln(\sqrt{2} + 1) ln ( 2 + 1 )
【解析】
曲线由变上限积分给出,先对上限 x x x 求导(手稿红笔标注:y ′ ( x ) = tan x y'(x) = \tan x y ′ ( x ) = tan x ):
y ′ ( x ) = d d x ∫ 0 x tan t d t = tan x . y'(x) = \frac{\mathrm d}{\mathrm dx}\int_0^x \tan t\,\mathrm dt = \tan x. y ′ ( x ) = d x d ∫ 0 x tan t d t = tan x .
代入直角坐标弧长公式:
s = ∫ 0 π / 4 1 + [ y ′ ( x ) ] 2 d x = ∫ 0 π / 4 1 + tan 2 x d x = ∫ 0 π / 4 sec x d x = [ ln ∣ sec x + tan x ∣ ] 0 π / 4 = ln ( sec π 4 + tan π 4 ) − ln ( sec 0 + tan 0 ) = ln ( 2 + 1 ) − ln 1 = ln ( 2 + 1 ) . \begin{aligned}
s &= \int_0^{\pi/4} \sqrt{1 + [y'(x)]^2}\,\mathrm dx = \int_0^{\pi/4} \sqrt{1 + \tan^2 x}\,\mathrm dx \\
&= \int_0^{\pi/4} \sec x\,\mathrm dx = \left[ \ln|\sec x + \tan x| \right]_0^{\pi/4} \\
&= \ln\left(\sec\frac{\pi}{4} + \tan\frac{\pi}{4}\right) - \ln(\sec 0 + \tan 0) \\
&= \ln(\sqrt{2} + 1) - \ln 1 = \boxed{\ln(\sqrt{2} + 1)}.
\end{aligned} s = ∫ 0 π /4 1 + [ y ′ ( x ) ] 2 d x = ∫ 0 π /4 1 + tan 2 x d x = ∫ 0 π /4 sec x d x = [ ln ∣ sec x + tan x ∣ ] 0 π /4 = ln ( sec 4 π + tan 4 π ) − ln ( sec 0 + tan 0 ) = ln ( 2 + 1 ) − ln 1 = ln ( 2 + 1 ) .
💡 【经典例题】 例 3.114|2014 数二真题
一根长度为 1 1 1 的细棒位于 x x x 轴的区间 [ 0 , 1 ] [0,1] [ 0 , 1 ] 上,若其线密度 ρ ( x ) = − x 2 + 2 x + 1 \rho(x) = -x^2 + 2x + 1 ρ ( x ) = − x 2 + 2 x + 1 ,则该细棒的质心坐标 x ˉ = ‾ \bar{x} = \underline{\qquad} x ˉ = 。
【答案】 11 20 \dfrac{11}{20} 20 11
【解析】
细棒质心横坐标计算公式为:
x ˉ = ∫ 0 1 x ρ ( x ) d x ∫ 0 1 ρ ( x ) d x . \bar{x} = \frac{\int_0^1 x\rho(x)\,\mathrm dx}{\int_0^1 \rho(x)\,\mathrm dx}. x ˉ = ∫ 0 1 ρ ( x ) d x ∫ 0 1 x ρ ( x ) d x .
分别计算分母(总质量)与分子(一阶静力矩):
总质量(分母) :
∫ 0 1 ρ ( x ) d x = ∫ 0 1 ( − x 2 + 2 x + 1 ) d x = [ − x 3 3 + x 2 + x ] 0 1 = − 1 3 + 1 + 1 = 5 3 . \int_0^1 \rho(x)\,\mathrm dx = \int_0^1 (-x^2 + 2x + 1)\,\mathrm dx = \left[ -\frac{x^3}{3} + x^2 + x \right]_0^1 = -\frac{1}{3} + 1 + 1 = \frac{5}{3}. ∫ 0 1 ρ ( x ) d x = ∫ 0 1 ( − x 2 + 2 x + 1 ) d x = [ − 3 x 3 + x 2 + x ] 0 1 = − 3 1 + 1 + 1 = 3 5 .
静力矩(分子) :
∫ 0 1 x ρ ( x ) d x = ∫ 0 1 ( − x 3 + 2 x 2 + x ) d x = [ − x 4 4 + 2 3 x 3 + 1 2 x 2 ] 0 1 = − 1 4 + 2 3 + 1 2 = − 3 + 8 + 6 12 = 11 12 . \int_0^1 x\rho(x)\,\mathrm dx = \int_0^1 (-x^3 + 2x^2 + x)\,\mathrm dx = \left[ -\frac{x^4}{4} + \frac{2}{3}x^3 + \frac{1}{2}x^2 \right]_0^1 = -\frac{1}{4} + \frac{2}{3} + \frac{1}{2} = \frac{-3 + 8 + 6}{12} = \frac{11}{12}. ∫ 0 1 x ρ ( x ) d x = ∫ 0 1 ( − x 3 + 2 x 2 + x ) d x = [ − 4 x 4 + 3 2 x 3 + 2 1 x 2 ] 0 1 = − 4 1 + 3 2 + 2 1 = 12 − 3 + 8 + 6 = 12 11 .
因此质心横坐标为:
x ˉ = 11 / 12 5 / 3 = 11 12 × 3 5 = 11 20 . \bar{x} = \frac{11/12}{5/3} = \frac{11}{12} \times \frac{3}{5} = \boxed{\frac{11}{20}}. x ˉ = 5/3 11/12 = 12 11 × 5 3 = 20 11 .
💡 【经典例题】 例 3.115|2016 数二真题
设 D D D 是由曲线 y = 1 − x 2 y = \sqrt{1-x^2} y = 1 − x 2 (0 ≤ x ≤ 1 0 \le x \le 1 0 ≤ x ≤ 1 )与星形线 { x = cos 3 t y = sin 3 t \begin{cases} x = \cos^3 t \\ y = \sin^3 t \end{cases} { x = cos 3 t y = sin 3 t (0 ≤ t ≤ π 2 0 \le t \le \frac{\pi}{2} 0 ≤ t ≤ 2 π )围成的平面区域,求 D D D 绕 x x x 轴旋转一周所得旋转体的体积和表面积。
【解】
💡 【重点关注】 手稿两个关键注意点(黄色高亮)
表面积 = 侧面积 + 底面积 :本题中组合体绕 x x x 轴旋转后,表面由两部分构成:外部为半径为 1 1 1 的半球面曲面面积 S 1 S_1 S 1 ,内部为星形线弧绕 x x x 轴旋转生成的曲面侧面积 S 2 S_2 S 2 ,两者相加(无封闭底面露出)!
大体积减去小体积 :若某一部分是熟悉的几何体(如球体、圆锥体),体积可直接利用基本立体几何公式求出,用大的立体减去小的立体,极大减少积分量!
两条曲线交点容易求得:当 x = 0 x=0 x = 0 时 y = 1 y=1 y = 1 (点 ( 0 , 1 ) (0,1) ( 0 , 1 ) ,对应星形线 t = π 2 t=\frac{\pi}{2} t = 2 π );当 x = 1 x=1 x = 1 时 y = 0 y=0 y = 0 (点 ( 1 , 0 ) (1,0) ( 1 , 0 ) ,对应星形线 t = 0 t=0 t = 0 )。
第一步:求旋转体体积 V V V
设曲线 l 1 : y = 1 − x 2 l_1: y = \sqrt{1-x^2} l 1 : y = 1 − x 2 与两坐标轴围成区域 D 1 D_1 D 1 ;星形线 l 2 l_2 l 2 与两坐标轴围成区域 D 2 D_2 D 2 。
则区域 D = D 1 ∖ D 2 D = D_1 \setminus D_2 D = D 1 ∖ D 2 ,旋转体体积为大半球体积减去星形线旋转体体积:
V = V 1 − V 2 . V = V_1 - V_2. V = V 1 − V 2 .
D 1 D_1 D 1 绕 x x x 轴旋转所得旋转体为球心在原点、半径 R = 1 R=1 R = 1 的上半球体:
V 1 = 1 2 V 球 = 1 2 × 4 3 π R 3 = 2 3 π . V_1 = \frac{1}{2}V_{\text{球}} = \frac{1}{2} \times \frac{4}{3}\pi R^3 = \frac{2}{3}\pi. V 1 = 2 1 V 球 = 2 1 × 3 4 π R 3 = 3 2 π .
D 2 D_2 D 2 绕 x x x 轴旋转所得旋转体体积 V 2 V_2 V 2 :
V 2 = π ∫ 0 1 y 2 d x . V_2 = \pi \int_0^1 y^2\,\mathrm dx. V 2 = π ∫ 0 1 y 2 d x .
代入星形线参数方程 x = cos 3 t , y = sin 3 t x = \cos^3 t, y = \sin^3 t x = cos 3 t , y = sin 3 t ,当 x : 0 → 1 x: 0 \to 1 x : 0 → 1 时 t : π 2 → 0 t: \frac{\pi}{2} \to 0 t : 2 π → 0 :
V 2 = π ∫ π / 2 0 ( sin 6 t ) ⋅ [ 3 cos 2 t ( − sin t ) ] d t = 3 π ∫ 0 π / 2 sin 7 t cos 2 t d t = 3 π ∫ 0 π / 2 [ sin 7 t ( 1 − sin 2 t ) ] d t = 3 π ( ∫ 0 π / 2 sin 7 t d t − ∫ 0 π / 2 sin 9 t d t ) . \begin{aligned}
V_2 &= \pi \int_{\pi/2}^0 (\sin^6 t) \cdot [3\cos^2 t(-\sin t)]\,\mathrm dt = 3\pi \int_0^{\pi/2} \sin^7 t\cos^2 t\,\mathrm dt \\
&= 3\pi \int_0^{\pi/2} [\sin^7 t(1 - \sin^2 t)]\,\mathrm dt = 3\pi \left( \int_0^{\pi/2}\sin^7 t\,\mathrm dt - \int_0^{\pi/2}\sin^9 t\,\mathrm dt \right).
\end{aligned} V 2 = π ∫ π /2 0 ( sin 6 t ) ⋅ [ 3 cos 2 t ( − sin t )] d t = 3 π ∫ 0 π /2 sin 7 t cos 2 t d t = 3 π ∫ 0 π /2 [ sin 7 t ( 1 − sin 2 t )] d t = 3 π ( ∫ 0 π /2 sin 7 t d t − ∫ 0 π /2 sin 9 t d t ) .
代入 Wallis 公式:
V 2 = 3 π ( 6 7 ⋅ 4 5 ⋅ 2 3 − 8 9 ⋅ 6 7 ⋅ 4 5 ⋅ 2 3 ) = 3 π ⋅ 16 35 ( 1 − 8 9 ) = 3 π ⋅ 16 35 ⋅ 1 9 = 16 105 π . \begin{aligned}
V_2 &= 3\pi \left( \frac{6}{7} \cdot \frac{4}{5} \cdot \frac{2}{3} - \frac{8}{9} \cdot \frac{6}{7} \cdot \frac{4}{5} \cdot \frac{2}{3} \right) \\
&= 3\pi \cdot \frac{16}{35}\left( 1 - \frac{8}{9} \right) = 3\pi \cdot \frac{16}{35} \cdot \frac{1}{9} = \frac{16}{105}\pi.
\end{aligned} V 2 = 3 π ( 7 6 ⋅ 5 4 ⋅ 3 2 − 9 8 ⋅ 7 6 ⋅ 5 4 ⋅ 3 2 ) = 3 π ⋅ 35 16 ( 1 − 9 8 ) = 3 π ⋅ 35 16 ⋅ 9 1 = 105 16 π .
因此所求体积为:
V = V 1 − V 2 = 2 3 π − 16 105 π = 70 − 16 105 π = 54 105 π = 18 35 π . V = V_1 - V_2 = \frac{2}{3}\pi - \frac{16}{105}\pi = \frac{70 - 16}{105}\pi = \frac{54}{105}\pi = \boxed{\frac{18}{35}\pi}. V = V 1 − V 2 = 3 2 π − 105 16 π = 105 70 − 16 π = 105 54 π = 35 18 π .
第二步:求旋转体表面积 S S S
表面积等于半球曲面面积 S 1 S_1 S 1 加上星形线生成的内表面面积 S 2 S_2 S 2 :
半球面面积:
S 1 = 1 2 S 球面 = 1 2 × ( 4 π R 2 ) = 2 π . S_1 = \frac{1}{2}S_{\text{球面}} = \frac{1}{2} \times (4\pi R^2) = 2\pi. S 1 = 2 1 S 球面 = 2 1 × ( 4 π R 2 ) = 2 π .
星形线旋转生成的内曲面面积:
d s = [ − 3 cos 2 t sin t ] 2 + [ 3 sin 2 t cos t ] 2 d t = 3 sin t cos t d t . \mathrm ds = \sqrt{[-3\cos^2 t\sin t]^2 + [3\sin^2 t\cos t]^2}\,\mathrm dt = 3\sin t\cos t\,\mathrm dt. d s = [ − 3 cos 2 t sin t ] 2 + [ 3 sin 2 t cos t ] 2 d t = 3 sin t cos t d t .
S 2 = 2 π ∫ 0 π / 2 y d s = 2 π ∫ 0 π / 2 ( sin 3 t ) ( 3 cos t sin t ) d t = 6 π ∫ 0 π / 2 sin 4 t d ( sin t ) = 6 π [ sin 5 t 5 ] 0 π / 2 = 6 5 π . \begin{aligned}
S_2 &= 2\pi \int_0^{\pi/2} y\,\mathrm ds = 2\pi \int_0^{\pi/2} (\sin^3 t)(3\cos t\sin t)\,\mathrm dt \\
&= 6\pi \int_0^{\pi/2} \sin^4 t\,\mathrm d(\sin t) = 6\pi \left[ \frac{\sin^5 t}{5} \right]_0^{\pi/2} = \frac{6}{5}\pi.
\end{aligned} S 2 = 2 π ∫ 0 π /2 y d s = 2 π ∫ 0 π /2 ( sin 3 t ) ( 3 cos t sin t ) d t = 6 π ∫ 0 π /2 sin 4 t d ( sin t ) = 6 π [ 5 sin 5 t ] 0 π /2 = 5 6 π .
因此所求表面积为:
S = S 1 + S 2 = 2 π + 6 5 π = 16 5 π . S = S_1 + S_2 = 2\pi + \frac{6}{5}\pi = \boxed{\frac{16}{5}\pi}. S = S 1 + S 2 = 2 π + 5 6 π = 5 16 π .
💡 【经典例题】 例 3.115.1|张宇 1000 题
曲线 y = x 2 y = x^2 y = x 2 从点 ( 1 , 1 ) (1,1) ( 1 , 1 ) 到点 ( 2 , 4 ) (2,4) ( 2 , 4 ) 的一段弧绕 y y y 轴旋转一周所得旋转体的侧面积为 ‾ \underline{\qquad} 。
【答案】 π 6 ( 17 17 − 5 5 ) \dfrac{\pi}{6}(17\sqrt{17} - 5\sqrt{5}) 6 π ( 17 17 − 5 5 )
【解析】
💡 【技巧与方法】 两种解法对比
解法一(传统按 y y y 积分) :
曲线为 x = y x = \sqrt{y} x = y (1 ≤ y ≤ 4 1 \le y \le 4 1 ≤ y ≤ 4 ),导数 d x d y = 1 2 y \frac{\mathrm dx}{\mathrm dy} = \frac{1}{2\sqrt{y}} d y d x = 2 y 1 。
绕 y y y 轴侧面积公式:
S = ∫ 1 4 2 π x 1 + ( d x d y ) 2 d y = ∫ 1 4 2 π y 1 + 1 4 y d y = 2 π ∫ 1 4 y + 1 4 d y = 2 π ⋅ 2 3 [ ( y + 1 4 ) 3 / 2 ] 1 4 = 4 π 3 [ ( 17 4 ) 3 / 2 − ( 5 4 ) 3 / 2 ] = 4 π 3 ⋅ 1 8 ( 17 17 − 5 5 ) = π 6 ( 17 17 − 5 5 ) . \begin{aligned}
S &= \int_1^4 2\pi x \sqrt{1 + \left(\frac{\mathrm dx}{\mathrm dy}\right)^2}\,\mathrm dy = \int_1^4 2\pi\sqrt{y}\sqrt{1 + \frac{1}{4y}}\,\mathrm dy \\
&= 2\pi \int_1^4 \sqrt{y + \frac{1}{4}}\,\mathrm dy = 2\pi \cdot \frac{2}{3}\left[ \left(y + \frac{1}{4}\right)^{3/2} \right]_1^4 \\
&= \frac{4\pi}{3}\left[ \left(\frac{17}{4}\right)^{3/2} - \left(\frac{5}{4}\right)^{3/2} \right] = \frac{4\pi}{3} \cdot \frac{1}{8}(17\sqrt{17} - 5\sqrt{5}) = \frac{\pi}{6}(17\sqrt{17} - 5\sqrt{5}).
\end{aligned} S = ∫ 1 4 2 π x 1 + ( d y d x ) 2 d y = ∫ 1 4 2 π y 1 + 4 y 1 d y = 2 π ∫ 1 4 y + 4 1 d y = 2 π ⋅ 3 2 [ ( y + 4 1 ) 3/2 ] 1 4 = 3 4 π [ ( 4 17 ) 3/2 − ( 4 5 ) 3/2 ] = 3 4 π ⋅ 8 1 ( 17 17 − 5 5 ) = 6 π ( 17 17 − 5 5 ) .
💡 【重点关注】 手稿绝妙解法(x x x 和 y y y 互换思想)
此题可将题目中所有的 x x x 和 y y y 全部互换(注意,点坐标的横纵坐标也要对应互换)!
互换之后,题目完全等价转换为:
曲线 x = y 2 x = y^2 x = y 2 (即 y = x y = \sqrt{x} y = x ,y > 0 y > 0 y > 0 )从点 ( 1 , 1 ) (1,1) ( 1 , 1 ) 到点 ( 4 , 2 ) (4,2) ( 4 , 2 ) 的一段弧绕 x x x 轴旋转一周所得旋转体的侧面积!
此时直接套用大家最熟悉的绕 x x x 轴侧面积基本公式 S = 2 π ∫ y d s S = 2\pi \int y\,\mathrm ds S = 2 π ∫ y d s :
曲线方程:y = x y = \sqrt{x} y = x ,区间 x ∈ [ 1 , 4 ] x \in [1,4] x ∈ [ 1 , 4 ] ;
导数:y ′ ( x ) = 1 2 x y'(x) = \frac{1}{2\sqrt{x}} y ′ ( x ) = 2 x 1 ;
侧面积:
S = 2 π ∫ 1 4 y 1 + [ y ′ ( x ) ] 2 d x = 2 π ∫ 1 4 x 1 + 1 4 x d x = 2 π ∫ 1 4 x + 1 4 d x = 2 π ⋅ 2 3 [ ( x + 1 4 ) 3 / 2 ] 1 4 = π 6 ( 17 17 − 5 5 ) . \begin{aligned}
S &= 2\pi \int_1^4 y\sqrt{1 + [y'(x)]^2}\,\mathrm dx = 2\pi \int_1^4 \sqrt{x}\sqrt{1 + \frac{1}{4x}}\,\mathrm dx \\
&= 2\pi \int_1^4 \sqrt{x + \frac{1}{4}}\,\mathrm dx = 2\pi \cdot \frac{2}{3}\left[ \left(x + \frac{1}{4}\right)^{3/2} \right]_1^4 \\
&= \boxed{\frac{\pi}{6}(17\sqrt{17} - 5\sqrt{5})}.
\end{aligned} S = 2 π ∫ 1 4 y 1 + [ y ′ ( x ) ] 2 d x = 2 π ∫ 1 4 x 1 + 4 x 1 d x = 2 π ∫ 1 4 x + 4 1 d x = 2 π ⋅ 3 2 [ ( x + 4 1 ) 3/2 ] 1 4 = 6 π ( 17 17 − 5 5 ) .
考场上这一技巧可以完全避免记忆不熟悉的绕 y y y 轴侧面积一元公式,瞬间转化为绕 x x x 轴的标准模型,极速且万无一失!
Discussion
Comments
Thoughts, corrections, and follow-up notes are welcome here.